جرم بدون مجرم «تحول مفاهیم جرم و مسئولیت کیفری در عصر هوش مصنوعی»

موضوع کتاب حاضر، بررسی تحول مفاهیم جرم و مسئولیت در عصر هوش مصنوعی است؛ عصری که ماشین‌ها و سیستم‌های هوشمند، نقش فزاینده‌ای در زندگی انسان‌ها یافته‌اند و پرسش‌های بنیادینی درباره مسئولیت کیفری و حقوقی آنها مطرح شده است. هوش مصنوعی، برخلاف انسان، فاقد اراده، قصد و شعور اخلاقی است؛ بنابراین نمی‌توان آن را به‌عنوان مجرم مستقل شناخت، اما تصمیمات و عملکردهای خودکار آن می‌تواند منجر به وقوع جرم شود و مسئولیت آن به واسطه انسان‌های مرتبط با طراحی، توسعه، استفاده یا مالکیت آن متوجه شود. این واقعیت، مفهوم سنتی جرم که مستلزم وجود عنصر تقصیر و سوءنیت است را به چالش کشیده و بحث «جرم بدون مجرم» را مطرح ساخته است؛ یعنی جرایمی که در آن‌ها عامل انسانی مستقیم یا اراده مجرمانه مشخصی وجود ندارد اما نتیجه زیان‌بار از عملکرد هوش مصنوعی به وقوع می‌پیوندد. سؤال محوری این کتاب این است: «در مواجهه با جرایم ناشی از عملکرد هوش مصنوعی، چگونه باید مفهوم جرم و مسئولیت کیفری را بازتعریف کرد و چه چارچوب حقوقی نوینی می‌تواند پاسخگوی این چالش‌های نوظهور باشد؟» این پرسش، ضرورت بازاندیشی در مبانی فلسفی و حقوقی مسئولیت کیفری را آشکار می‌سازد، زیرا قوانین فعلی عمدتاً بر پایه اراده و قصد انسان تدوین شده‌اند و نمی‌توانند به‌طور کامل به وضعیت پیچیده و متفاوت هوش مصنوعی پاسخ دهند. هدف این کتاب، ارائه تحلیلی جامع و نظام‌مند از تحول مفاهیم جرم و مسئولیت در بستر هوش مصنوعی است. این اثر تلاش می‌کند ضمن تشریح مبانی فلسفی و حقوقی مسئولیت کیفری، چالش‌ها و موانع پذیرش مسئولیت کیفری برای هوش مصنوعی را بررسی کند، سپس راهکارهای نوین حقوقی و اصلاحات لازم در قوانین موجود را پیشنهاد دهد تا نظام قضایی بتواند به‌درستی با جرایم مرتبط با هوش مصنوعی مواجه شود. همچنین، کتاب به بررسی نمونه‌های عملی و کاربردهای هوش مصنوعی در پیشگیری از جرم و تأثیر آن بر عدالت کیفری می‌پردازد تا ابعاد مختلف این پدیده را درک کند.

پلان کتاب به گونه‌ای طراحی شده است که ابتدا مفاهیم پایه‌ای جرم و مسئولیت کیفری در حقوق سنتی مرور می‌شود، سپس ویژگی‌های خاص هوش مصنوعی و تفاوت‌های آن با عامل انسانی تشریح می‌گردد. در بخش بعد، چالش‌های حقوقی و فلسفی مربوط به مسئولیت کیفری هوش مصنوعی بررسی شده و نمونه‌های قضایی و قوانین موجود تحلیل می‌شوند. در نهایت، کتاب به ارائه راهکارهای نوآورانه حقوقی، از جمله مسئولیت مبتنی بر فعل غیر، مسئولیت مشترک میان انسان‌ها و ماشین‌ها، و امکان ایجاد شخصیت حقوقی برای هوش مصنوعی می‌پردازد.

نوآوری این کتاب در پرداختن به موضوع «جرم بدون مجرم» است؛ مفهومی که در حقوق سنتی کمتر مورد توجه بوده اما با پیشرفت‌های فناوری هوش مصنوعی، اهمیت آن به شدت افزایش یافته است. این اثر با تلفیق مبانی فلسفی، حقوق کیفری و فناوری نوین، چارچوبی نوین برای فهم مسئولیت در دنیای هوش مصنوعی ارائه می‌دهد که می‌تواند راهنمایی عملی برای قانون‌گذاران، قضات، حقوقدانان و پژوهشگران باشد. همچنین، این کتاب با تحلیل عمیق و ارائه راهکارهای کاربردی، گامی مهم در جهت به‌روزرسانی نظام حقوقی و پاسخگویی به چالش‌های عصر دیجیتال برداشته است، موضوعی که می‌تواند مخاطبان را به خواندن و تعمق در این حوزه جذاب و حیاتی ترغیب کند.