مباحث حقوقی شرح لمعه

کتاب لمعه دمشقیه، یک دوره فقه جامع است که مطابق نظر شیعه امامیه و آراى مشهور فقهاى شیعه توسط فقیه مشهور مرحوم شمس الدین محمدبن مکى عاملى متوفى به سال 786 هجرى قمرى معروف به شهید اول نگارش یافته است. شهیداول کتاب «اللمعة الدمشقیه» را در پاسخ دعوت على بن مؤید حاکم وقت خراسان نوشت. على ابن مؤید آخرین حاکم از سلسله سربداران شیعى مذهب بود که با شهید اول نیز مکاتبه و ارتباط داشت تا آنکه در نامه از او درخواست کرد براى مرجعیت علمى و فقهى شیعیان خراسان به آنجا هجرت کند چرا که آنان مرجع و مقتداى دینى نداشتند. شهید اول با توجه به موقعیت خاص شیعیان در منطقه شامات و عوامل سیاسى اجتماعى آن دوره، از این اقدام پوزش طلبید ولى به جبران آن کتاب ارزشمند لمعه را نگاشت و آن را همراه وزیر على ابن مؤید ارسال داشت. این کتاب پس از شهادت وى به دلیل لطافت تعبیر، تنظیم و تبویب مطالب، استحکام و اتقان مباحث و جامعیت آن در عین موجز و مختصر بودنش در حوزه‌هاى علمیه با استقبال فراوان روبرو گشت و شروح بسیارى بر آن نوشته شد که مهمترین آنها شرح مرحوم زین الدین بن على بن احمدعاملى متوفى به سال 965 هجرى قمرى معروف به شهید ثانى به نام «الروضة البهیة فى شرح اللمعة الدمشقیة» است که شرح مزجى و نیمه استدلالى بر لمعه شهید اول مى‌باشد.

کتاب «الروضة البهیة فى شرح اللمعة الدمشقیه» بیش از چهار صد سال است که نخستین متن درسى فقه استدلالى حوزه‌هاى علمیه مذهب امامیه بوده و هم اکنون نیز این موقعیت را دارا است. این کتاب از چنان جایگاه والایى برخوردار است که طبق نوشته مرحوم حاج شیخ آغا بزرگ تهرانى در کتاب الذریعه قریب به نود شرح و حاشیه بر آن نگارش یافته است. خود شهید ثانى نیز از چنان مکانت و منزلتى برخوردار بوده که دانشمندان پس از او به شایستگى از ایشان تجلیل کرده‌اند چنانکه مرحوم شیخ حر عاملى در این باره مى‌گوید: موضع و موقعیت شهیدثانى در فقه و علم و فضل و زهد و عبادت و تقوى و تحقیق و تبحر و عظمت مقام و شکوه منزلت و جامعیت فضائل و کمالات مشهورتر از آن است که آنها را بازگو نماییم. محاسن و اوصاف پسندیده‌اش بیش از حد احصاء و شمارش است و مصنفات و آثار علمى او مشهور و بر سر زبانها است. او فقیه، مجتهد، نحوى، حکیم، متکلم عالم به قرآن و جامع انواع علوم و دانشها بوده و نخستین کسى است که در جمع علماء شیعه به تصنیف کتابى در درایة الحدیث آغاز کرد (امل الآمل ج 1 / 85)

کتاب ارزشمند شرح لمعه با آنکه به نام نویسنده بزرگوار آن یعنى شهید ثانى است. لیکن با عنایت به شیوه نگارش کتاب که به شکل شرح مزجى و آمیخته با عبارات لمعه شهید اول مى‌باشد در حقیقت میراث ماندگار آن دو اسوه فقاهت به شمار مى‌آید که با وجود بیش از یک قرن فاصله میان شهادت شهید اول و ولادت شهیدثانى اثرى مشترک و هماهنگ مى‌نماید.

در دانشکده‌هاى حقوق و الهیات نیز کتاب لمعه و شرح آن از اهمیت خاصى برخوردار بوده و مهمترین منبع درسى متون فقه و دروس مرتبط با فقه در مقطع کارشناسى و کارشناسى‌ارشد به حساب مى‌آید.

کتاب مباحث حقوقى شرح لمعه که هم اکنون به لطف و رضایت حق‌تعالى چاپ شده و در اختیار دانشجویان فقه و حقوق و علاقمندان به مطالعات فقهى قرار گرفته است، در یک مجلد حاوى اکثر ابواب فقه از کتاب المتاجر تا پایان کتاب الدیات مى‌باشد و صرفآ بخش عبادات شرح لمعه آن هم به دلیل عدم کاربرد آن در مباحث حقوقى، ذکر نگردیده است. همچنین در جهت نمایاندن اهمیت و مکانت فقه در مسائل اجتماعى و تطبیق آن با مقررات حقوقى، در پاورقى اکثر صفحات، شماره مواد قانون مدنى و قانون مجازات اسلامى آورده شده است تا در هر مبحث خواننده را در مطالعه تطبیقى و مقایسه‌اى مطالب فقه با قوانین موضوعه یارى رساند. امید است که مورد قبول دانشجویان گرامى و محققان و اساتید گرانقدر قرار گیرد.