یکجانبه گرایی در جهان معاصر و پیامدهای آن بر توسعه حقوق بین الملل

حقوق بینالملل عرفی و معاهده در طول حدود سه قرن اخیر به صورت تدریجی شکل گرفته و روز به روز کامل تر شده و هدف آن تنظیم روابط میان دولت‌ها بوده است. امروزه به درجه ای از تکامل حقوق بینالملل قراردادی رسیده ایم که میتوان گفت هیچ حوزه ای از حیات بشر از مداخله حقوق بینالملل خارج نیست. یک جانبه گرایی و چند جانبه گرایی هرکدام تاثیرات و پیامدهای متفاوتی را در توسعه حقوق بینالملل دارند. یک جانبه گرایی به رویکردی فردگرایانه در امور خارجی اشاره دارد و چندجانبه گرایی، مویدنوعی همکاری بین کشورهاست.در خصوص توسعه حقوق بینالملل، جمیع محققین این حوزه، رای را به چندجانبه گرایی میدهند که با بسط آن میتوان محیط بینالمللی پویا و بدون تنشی را داشت. سیاست‌های یکجانبه گرایی ممکن است شامل تصمیم گیری هایی ورای چارچوب سازمان‌ها و نهادهای بینالمللی باشد و البته در بسیاری از این تصمیمات یکجانبه گرایانه، چارچوب حقوق ین الملل را متزلزل کرده است در این خصوص میتوان به اقدامات یکجانبه آمریکا اشاره کرد. توسعه حقوق بینالملل، به واسطه ی تصمیمات یکجانبه گرایانه دولت‌ها در بعضی موارد، موجب ایجاد رویه و قانونی جدید شده است. یک جانبه گرایی اگرچه در قواعد حقوق بینالملل، نوعی بی نظمی را معمولاً به بار میآورد اما همیشه آثار آن منفی نیست و در مواردی میتوان گفت یک جانبه گرایی میتواند در انجام اقدامات مهم، سرعت و چالاکی بیشتری نسبت به چند جانبه گرایی داشته باشد. نمونه‌های آن را میتوان در عدم اقدامات کارساز درخصوص محیط زیست از طرف دولت‌های مختلف اشاره کرد. براین مبنا هدف علمی پژوهش حاضر، تبیین کامل پیامدهای حقوقی یکجانبه گرایی در حوزه‌های مختلف حقوق بینالملل عرفی و قراردادی است.

یکجانبه گرایی و حقوق بینالملل در جهان معاصر، عنوان همایشی بود که به ابتکار و همت مرکز بینالمللی حقوق بشر و تنوع فرهنگی جنبش عدم تعهد، به عنوان یکی از تنها دو نماد مستقر دارای دبیر خانه این نهاد بینالمللی در تهران در سال 1398برگزار شد. در این همایش بینالمللی که با حضور و سخنرانی افتتاحیه جناب آقای دکتر حسین دهقان، معاون وقت وزارت امور خارجه ایران و سخنرانی ویدیویی آقای کمال ادریس، گزارشگر ویژه موضوعی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در زمینه اقدامات یکجانبه زورمدارانه بینالمللی و نیز سخنرانی‌های سفرای روسیه، چین، کوبا، ونزوئلا، آذربایجان، آفریقای جنوبی و برخی دیگر از کشورهای عضو جنبش عدم تعهد مقیم تهران صورت گرفت، جملگی کشورهای شرکت کننده برای اولین بار پس از خروج آمریکا از برجام و شروع تحریم‌های سنگین یکجانبه و ثانویه علیه ایران، این تحریم‌ها را نقض صریح قواعد معاهده ای حقوق بینالملل و ناقض حقوق بشر دانسته و آن را به طور رسمی محکوم کردند. لذا در مراجعات بعدی به دبیرخانه مرکز حقوق بشر و تنوع فرهنگی جنبش عدم تعهد در تهران، موضوع یکجانبه گرایی و حقوق بینالملل به عنوان یک عنوان ارزشمند که از اولویت‌های پژوهشی جهان معاصر و به ویژه ایران در حوزه تحولات حقوق بینالملل میباشد، از سوی این مرکز پیشنهاد و توصیه شد که در قالب طرح پژوهشی مشترک دانشگاهی با مرکز مورد تایید و تصویب مراجع دانشگاهی ذیربط قرار گرفته و کارهای مطالعاتی و پژوهشی آن در قالب رساله دکترا پیگیری و نتایج آن در سال 1399در قالب رساله دکترا ارائه شد و نتیجه این پژوهش در اردیبهشت ماه 1400 بصورت مجلد به چاپ رسید که در واقع گامی کوچک در مسیر پژوهش علمی بیشتر پیرامون یکی از معضلات کنونی پیش روی کشورهای در حال توسعه در جهان بوده و جنبه‌های مختلف این موضوع همچنان نیازمند کارهای علمی و پژوهشی بیشتر از زوایای مختلف میباشد، چرا که یکجانبه گرایی در جهان به هم وابسته متقابل امروزی یکی از مهم ترین عوامل تاثیر گذار بر سرنوشت جوامع و کشورهای مستقل میباشد.