حقوق محیط زیست

حقوق محیط­زیست رشته­ای از دانش حقوق است که با علم محیط­زیست پیوند دارد. درک قواعد حقوقی آن نیازمند آشنایی با علوم محیط زیستی است. نظر به اهمیت آشنایی دانشجویان حقوق با قواعد و قوانین محیط­زیستی، درس یک واحدی حقوق محیط­زیست از سال 1396 در میان واحدهای درسی مقطع کارشناسی حقوق قرار گرفت. این کتاب مناسب تدریس در مقطع کارشناسی حقوق است. محتوای کتاب، درآمدی کوتاه بر حقوق محیط­زیست است، لذا می­تواند به منظور شناخت مقدماتی، در یادگیری این درس در مقطع کارشناسی ارشد نیز، مورد استفاده قرار گیرد. وکلا، نمایندگان حقوقی، کنشگران و حامیان محیط­زیست نیز می­توانند با مطالعه این کتاب، نسبت به قواعد محیط­زیستی آگاهی پیدا کنند و با ساختار حقوقی حمایت از طبیعت آشنا شوند.

کتاب در شش فصل تنظیم شده است. مبانی و منابع حقوق محیط­زیست در فصل یکم شرح داده شده­اند. قواعد حمایت از عناصر سازنده طبیعت شامل آب، خاک، هوا و انرژی به همراه تنوع­زیستی موضوع فصل­های دوم و سوم را تشکیل می­دهند. زندگی انسان در شهر و روستا، موضوع قواعد محیط­زیستی ویژه­ای است که در فصل چهارم شرح آن رفته است. نظارت بر مقررات محیط­زیستی از طریق سازمان­های ملی و بین­المللی انجام می­گیرد که این سازمان ها به اختصار در فصل پنجم معرفی شده­اند. فصل ششم به مسئولیت محیط­زیستی اختصاص یافته است. در مباحث مختلف کتاب، مقررات ایران در حمایت از محیط­زیست تبیین شده­اند و متناظر آن، قواعد بین­المللی موجود نیز شرح داده شده­اند.

قواعد حمایت از محیط­زیست در یک قانون جامع تصویب نشده است. از یک سو، باید در قوانین و مقررات گسترده جستجو کرد تا این قواعد پراکنده را یافت. از سوی دیگر کنوانسیون­های محیط­زیستی متعددی طی چهار دهه گذشته تهیه شده­اند، که نظر به ماهیت بین­المللی محیط­زیست، آگاهی از قواعد آن معاهدات ضروری است. لذا تبیین و تحلیل این قواعد ملی و بین­المللی، در یک مجموعه مختصر و مفید کار دشواری است. کتاب حاضر کاستی­هایی دارد که نویسنده علاقه­مند است از پیشنهادهای اصلاحی صاحب­نظران استفاده کند.