1- کلیات
2-آغاز و پایان شخصیت
3-ممیزات و مشخصات شخص
4-اهلیت و حجر
بى گمان یکى از اهداف اصلى و عمده هر نظام حقوقى برقرارى نظم در جامعه است. این امر زمانى محقق مىشود که روابط اشخاصى که درآن نظام حقوقى فعالیت مىکنند، بر طبق قواعد و اصول عقلایى مسلّم استوار شود. برقرارى و ثبات چنین روابطى از یک طرف منوط به شناخت مفهوم شخص است زیرا امروزه، با پیدایش شخص حقوقى یا اعتبارى، مفهوم آن نسبت به گذشته مبهم و پیچیده تر شده است. اگر در گذشته شخص موضوعآ فقط بر انسان یا بعضى از آنان اطلاق مىشد، در عصر حاضر دامنه موضوعى شخص گسترده تر شده و شامل غیرانسان نیز مىگردد. از طرف دیگر نظم پایدار یا منطقى، زمانى در جامعه برقرار مىشود که تمام اشخاص مقیم آن از حمایتهاى قانونى بطور یکسان و بدون تبعیض بهره مند باشند.
بنابراین، حمایت حقوقى از اشخاص پیش شرط ضرورى تحقق هدف اصلى قانون گذار، یعنى نظم اجتماعى است. علاوه بر این، تمام اشخاص براى داشتن روابط مشروع و منطقى با دیگران نیازمند حمایت قانونى مىباشند. به همین جهت قانون گذار براى حمایت از اشخاص تمام آنان را از حقوق مدنى متمتع اعلام کرده و در بسیارى از موارد آنان را از سلب حقوق مدنى ممنوع کرده است. این نوع حمایت که شامل تمام اشخاص مىگردد، حمایت عام قانونى نامیده مىشود.
با این وجود، تمام اشخاص، خصوصآ اشخاص حقیقى، از لحاظ وضعیت یا حالتى که در آن قرار گرفته اند، در شرایط یکسانى نیستند بلکه بعضى در وضعیت و شرایطى هستند، که تحت حمایتهاى عام قانونى، مىتوانند روابط خود را تنظیم و حقوق خود را طبق معیارهاى عقلایى استیفاء کنند، ولى بعضى دیگر از چنین توانایى، موقتآ یا دائمآ، محرومند و نیازمند به حمایتهاى خاص و ویژه مىباشند.
اصولا در نظامهاى حقوقى، جهت حمایت از این اشخاص، آنان از اجراى حقوق خود ممنوع شده، که اصطلاحآ به آنان محجوراطلاق مىشود و نهاد خاصى جهت حمایت و اداره امور و استیفاءحقوق آنان پیش بینى شده است.
در نظام حقوق اسلام نیز، علاوه بر حمایتهاى عام قانونى، حمایتهاى ویژه اى از محجورین شده است که یکى از مصادیق بارز آنان، یتیم مىباشد که در آیه شریفه مذکور، تمام کسانى که با او در ارتباط هستند، موظف شده اند: اگر در اموال یتیم تصرفى کنند اولا مصلحت او را رعایت کنند. ثانیآ تا قبل از زمان رشد حق دخالت در اموال او را دارند و با رسیدن به مرحله رشد، کسى حق دخالت در اموال و امور او را نخواهد داشت.
شناخت مفهوم شخص و حمایتهاى حقوقى از آن به حدى داراى اهمیت است و همچنین مؤثر در فهم سایر موضوعات علم حقوق است، که در سرفصلهاى آموزشى رشته حقوق قضایى، این موضوع به عنوان درس پایه تصویب شده و لازم است در سال اول دوره تحصیلى کارشناسى حقوق قضایى به دانشجویان ارائه شود.
بنابراین، باتوجه به جایگاه شخص در علم حقوق، شایسته است شناخت آن و عوامل موجب حمایت عام و همچنین شرایطى که در آن نیازمند به حمایتهاى خاص مىباشد، مورد بررسى قرار گیرد.
کتاب حاضر در چهار فصل تدوین شده است: در فصل اول کلیات مفهوم شخص و حقوق مربوط به آن، در فصل دوم ابتدا و پایان شخصیت، در فصل سوم مشخصات و علائم شخص و در فصل چهارم اهلیّت و حجر شخص و طرق استیفاء حقوق محجورین مورد بررسى قرار گرفته است.
مسلَّمآ کتاب حاضر داراى نقایص و اشکالاتى است، امید است با راهنمایى صاحب نظران، در چاپهاى بعدى کاملتر شود.