کلیات جرم شناسی و تئوری های جدید

همان طور که یکى از استادان و پژوهشگران نام‌دار و صاحب نظر گفته است:«جرم‌شناسى یکى از جالب‌ترین، ارزنده‌ترین، انسانى‌ترین و مقدس‌ترین رشته‌هاى دانش است ]که [تمام دانش‌هاى تجربى و انسانى از روان شناسى، روان‌پزشکى، زیست‌شناسى، جامعه‌شناسى، علوم پرورشى، تاریخ، فرهنگ ملى، اقتصاد، آمار، بوم‌شناسى و رشته‌هاى دیگر از علوم را براى سعادت انسانى و جامعه به خدمت خود درآورده است».[1]

در این دانش، به شناخت انسان و جوامع انسانى از دیدگاه علوم فوق‌الذکر توجه شده و سعى بر این است که علل و عوامل بزه و چگونگى ایجاد جرم و بزهکارى را در افراد و اجتماعات مختلف یافته، آنها را بررسى کرده و راه‌هاى تقلیل و پیشگیرى جرایم را نشان دهند. زیرا مى‌دانیم که در بیمارى‌ها، همیشه پیشگیرى بهتر و آسان‌تر از درمان است. بنابراین، در تبهکارى و ارتکاب جرم هم ـ که نوعى بیمارى اجتماعى است ـ یافتن علل و عوامل آن بسیار حایز اهمیت بوده و باعث پیشگیرى و خنثى کردن اعمال مجرمان، یا محدود کردن امکانات بروز جرم خواهد شد.

با توجه به علم جرم‌شناسى در هر کشور، متصدیان و مسؤولان امور مى‌توانند از نظر اقتصادى و اجتماعى به نحو مطمئن‌تر و کم هزینه‌ترى جلو بزهکارى را گرفته یا در تقلیل آثار سوء اعمال مجرمانه بکوشند. به عقیده استادان جرم‌شناسى «دستگاه دادگسترى به خدمات جانبى در زمینه کیفرى، سخت نیازمند است... باید از کم کارى روى برتابند و از پیوستگى وقایع، اوضاع احوال، عوامل و سوابق که اصل و مبناى افزایش و سقوط بزهکارى بوده است، با یک دید علمى و تحقیقاتى کافى بهره‌بردارى کنند.»[2]

شایان ذکر است که جرم‌شناسان واقعى، بدون هیچ گونه تعصب و پیشداورى، در راه خیر و صلاح بشریت گام برمى‌دارند؛ بدون این که در این راه در پى کسب شهرت بر آیند و یا بر حسب مقاصد خاص، گروهى را علیه گروه دیگر بشورانند زیرا:«مشکلات اجتماعى و جهانى بدان حد بالا گرفته است که دیگر براى صف آرایى دو جنس مخالف و دو سن متفاوت در برابر یکدیگر و برانگیختن گروه یا طبقه‌اى علیه گروه یا طبقه دیگر جاى خالى باقى نمانده است... ما که خواهان عظمت هستیم، نباید فراموش کنیم که نهایت عظمت و شوکت‌هاى طبیعت انسانى، در انسان بودن است»[3]

لازم به یادآورى است که در کشور ما گرچه تاکنون کتابهایى با عنوان «جرم‌شناسى» نوشته شده، ولى اغلب آن‌ها قدیمى بوده و فقط به توصیف‌هاى کلى، تاریخچه پیدایش و اصول مکاتب کیفرى قدیمى اکتفا کرده‌اند. تا آن جا که اطلاع داریم، در هیچ یک از کتاب‌هاى جرم‌شناسى موجود، بحثى از جنایات خانوادگى ـ همسر آزارى ـ کودک آزارى ـ قاچاق انسان‌هاـ دختران فرارى ـ کودکان خیابانى ـ گروگان‌گیرى ـ جرایم کامپیوترى ـ تروریسم ـ نسل کشى، بزه دیده‌شناسى و... نشده است و حال آن که این گونه جرایم و تبهکارى‌ها در حال حاضر عمومآ در جوامع بین‌المللى وجود داشته و موجبات نگرانى مسؤولان و مصلحان اجتماعى را فراهم کرده است، به گونه‌اى که در سنوات اخیر کنگره‌هاى جهانى متعددى، به منظور بررسى جرم و جنایات مختلف و راه‌هاى پیشگیرى یا مجازات مرتکبین، تشکیل شده است.[4]

 در کتاب حاضر، نویسنده سعى کرده است که پس از بیان کلیات، با ذکر مکاتب مهم کیفرى و تشریح عقاید جرم شناسان قدیمى، به توضیح دیدگاه‌هاى جدید و تئورى‌هاى نوین جرم‌شناسى که پس از جنگ بین‌المللى دوم پدید آمده و مسأله بزه دیده‌شناسى و نیز جرایم دولتى و نسل‌کشى‌هایى که توسط برخى از رژیم‌هاى حکومتى انجام مى‌شود، پرداخته، انواع و اقسام جرایم و جنایات موجود و معضلات اجتماعى، از قبیل کودک آزارى، فرزند کشى، جنایات خانوادگى، همسرآزارى، دختران فرارى، عوارض اعتیاد به مواد مخدر، قاچاق انسان، فروش دختران و زنان جوان و... را مورد بررسى و مطالعه قرار داده و حتى الامکان راهکارهاى مفید و مثبتى جهت پیشگیرى یا تقلیل آن‌ها ارائه نماید. البته همان طور که در فصول بعدى این کتاب بیان خواهد شد، ایمان و اعتقادات مذهبى جزو بزرگترین عوامل پیشگیرى از تبهکارى بوده و نویسنده این کتاب هم به تربیت صحیح مذهبى در خانواده‌ها به منظور پیشگیرى از جرم و جنایت، اعتقاد راسخ دارد.

ضمنآ چون برخى از فصول این کتاب احتیاج به اصلاح داشت، این کار در این چاپ انجام شده است.

در خاتمه، از کمک‌هاى صمیمانه و ارزنده همکاران دانشمندم آقاى دکتر محمد شایگان فرد، آقاى علیرضا اسدپور تهرانى ـ که مرا در بازخوانى و تصحیح متن و تهیه منابع خارجى یارى داده‌اند ـ صمیمانه تشکر نموده، نسبت به دوست و دانشجوى عزیزم آقاى قیس پیروزان، که وقت خود را صرف تنظیم منابع مفصل این کتاب کرده‌اند، مراتب قدردانى خود را ابراز داشته و از دوستان دیگرم آقاى اسماعیل صادق زاده و سرکار خانم ایل زکى که در تهیه منابع این تألیف مرا یارى داده‌اند سپاسگزارى کرده، سلامت، سعادت آنها و موفقیت این انسان‌هاى شریف را از درگاه خداوند عزوجل مسألت دارم.

امید است که این خدمت ناچیز فرهنگى مورد پذیرش حق تعالى بوده و براى دانشجویان علاقمند، پژوهشگران و محققین صاحب نظر، در جهت راهیابى به عوامل مؤثر در بهبود جامعه و تقلیل جرایم و نیز پیشگیرى از انحرافات اخلاقى و اجتماعى مفید واقع گردد.

متأسفانه علیرغم وجود اندیشه‌هاى پیش رو در کشور ما هیچ اقدامى به اعتبار تئورى‌هاى جالب که در کشورهاى خارجى مورد عمل و اقدام است، معمول نگردیده و از این بى‌توجهى مسئولان دلسوز نسبت به تقلیل جرایم و جاى‌گزینى خدمات اجتماعى به جاى حبس و زندان که هزینه سنگینى براى کشورمان دارد، انجام نگردیده، امید است که از این پس مقامات مسئول یا دعوت استادان و صاحب‌نظران خارجى و شرکت در همایش‌هاى جهانى بتوانند در تقلیل و پیشگیرى جرایم نقش مؤثرى ایفا نمایند. در این کتاب تئورى‌هاى جدید، جالب و مفیدى که در مسایل کیفرى در دنیاى امروزى مطرح، بررسى و ارایه شده است و امیدوارم که با اعمال و اجراى طرح‌هاى جدید و مفید، نسبت به تقلیل مجازات زندان و جاى‌گزینى خدمات اجتماعى به جاى آن، موجبات محو و تقلیل جرایم به کلى فراهم شود.