دیپلماسی و نقشه راه در روابط بین الملل

‌امروزه در اغلب کشورهای جهان به منظور تبیین دیدگاه­ها و برنامه‌های کلان در عرصه سیاست خارجی، اقدام به انتشار اهداف و برنامه‌های کلی و سیاست خارجی خود می‌نمایند. این اقدام به عنوان «استراتژی سیاست خارجی» و بصورت آشکار و قابل دسترسی، توسط دستگاه­های ذیربط بویژه دستگاه دیپلماسی این کشورها در اختیار عموم مردم قرار می‌گیرد.

با توجه به اینکه تهیه راهبرد سیاست خارجی، یکی از مهمترین وظایف مهم دستگاه دیپلماسی است که با پشتیبانی و نظارت نهادها و مراجع بالادستی نظام صورت می‌پذیرد؛ لذا دیدگاه­ها و مواضع رهبری که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از جایگاه رفیعی برخوردار است، می‌تواند در تنظیم و تدوین سیاست‌های راهبردی نظام در حوزه دیپلماسی خارجی، بسیار مفید و موثر باشد.

وزارت امور خارجه بعنوان متولی اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، در راستای آرمان­ها و ارزش‌های نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و همزمان با ایفای نقش ذاتی خود در تنظیم روابط و مناسبات با کشورها و سازمان‌های بین المللی، می‌بایست با اتخاذ راهکارهای بدیع و کارآمد در محیط پویا و سیال بین المللی به تحصیل دست آوردهای متناسب با نظام ارزشی انقلاب اسلامی پرداخته و منافع مشروع خود را در چارچوب اصول سه گانه عزت، حکمت و مصلحت کسب نماید.

‌اصولاً وجه تمایز نظام جمهوری اسلامی ایران با سایر نظام‌های موجود، داشتن نگاه جامع مادی و معنوی و توجه به اصل «کرامت وارزش‌های والای انسانی و آزادی توأم با مسئولیت او در برابر خدا»¹ است که مبنای نقشه راه جمهوری اسلامی ایران در آموزه‌های بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره) تجلی یافته و با گذشت بیش از سه دهه از حیات طیبه انقلاب، همچنان بعنوان چراغ هدایت نظام اسلامی ایران در حال درخشش است.

‌امروز، جهان قرن بیست و یکم بیش از هر زمان دیگر نیازمند تداوم حفظ ارزش‌های اخلاقی و کرامت انسانی است و اشاعه مدل‌ها و نسخه‌های گزینشی از توسعه، آزادی، دمکراسی، حقوق بشر، امنیت و کم توجهی به ارزش‌ها و باورهای ملل و اقوام مختلف، انسان سردرگم قرن بیست و یکم را بیش از هر زمان دیگر، از پیمودن مسیر انسانیت و حفظ کرامت و ارزش‌های متعالی انسان، به ورطه ناامیدی سوق خواهد داد و چشم انداز روشن و شفافی را از آینده، برای جامعه بشری ترسیم نخواهد کرد.

‌لذا با توجه به سند چشم انداز بیست ساله که جمهوری اسلامی ایران را «الهام بخش و برخوردار از تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل»^[1] معرفی می‌کند، ضروری است مواضع اصولی نظام جمهوری اسلامی ایران در بعد دیپلماسی خارجی بخوبی تبیین گردد.

‌براساس اصل یکصد و دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تعیین سیاست‌های کلی نظام و نظارت بر حسن اجرای آن از وظایف و اختیارات رهبری شناخته شده است و همچنین طبق اصول پنجم و یکصد و هفتم قانون اساسی، ولایت امری و مسئولیت‌های ناشی از آن در زمان غیبت حضرت ولی عصر(عج) بر عهده رهبری قرار داده شده است.

‌با عنایت به اینکه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر نفی هرگونه ستمگری و ستم کشی^[2] و سلطه جوئی و سلطه پذیری^[3] است، ضرورت دارد این سیاست‌ها براساس معیارهای اسلامی^[4] تنظیم شود. لذا تبیین این سیاست‌ها در حوزه دیپلماسی و در عرصه روابط بین الملل بسیار حائز اهمیت می‌باشد.

‌مجموعه حاضر در دو فصل تنظیم و تدوین شده است، فصل اول ناظر بر دیدگاه‌ها و مواضع بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی(ره) است که تحت عنوان مبانی، اصول و اهداف سیاست خارجی از دیدگاه امام خمینی (ره) تنظیم و تدوین شده است.

  فصل دوم ناظر بر دیدگاه­ها، مواضع، و رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله خامنه ای(مد ظله العالی) است که در دیدار‌های متعددی که با سفرا و مسئولان ارشد وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران داشته اند، مطرح شده است. احساس هویت و خودباوری، ایمان اسلامی، روحیه معنوی، دانایی، استقامت، شجاعت و برخورداری از قدرت منطق و استدلال از جمله محورهای مهم دیدگاههای رهبری معظم انقلاب است که هر ساله در دیدار با سفرا و رؤسای نمایندگی‌های سیاسی جمهوری اسلامی ایران مورد تایید معظم له قرار گرفته است.

‌امید است تبیین دیدگاهها و مواضع روشن حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری در حوزه دیپلماسی در عرصه روابط بین الملل، نقشه راهی برای مسئولان و دست اندرکاران وزارت امور خارجه و رؤسای نمایندگی‌های سیاسی جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور باشد تا با بهره گیری از آن، نقش فعال خویش را در انجام رسالت خطیری که بعهده گرفته اند، بخوبی و شایستگی ایفا نمایند.(انشاءالله)