مقدمه ای بر سازمان های بین المللی ارتباطات و فناوری اطلاعات

در قرن‌های گذشته، روابط بین‌الملل مبتنی بر روابط دو‌جانبه و یا چند‌جانبه دولت‌ها بود. اگرچه در قرن نوزدهم کوشش‌هایی در جهت نظام بخشیدن به همکاری‌های بین‌المللی صورت گرفت ولی آن تلاش‌ها چندان نتیجه‌بخش نبود. با پیشرفت جوامع بشری لزوم همکاری‌ همه‌جانبه دولت‌ها و برقراری روابط جمعی بیشتر احساس می‌شد. بنابراین در حال حاضر بهبود روندهای روابط بین‌الملل از طریق سازوکارهای متعددی ازجمله سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی صورت می‌پذیرد. در این مفهوم روابط بین‌الملل خواه به ارتباطات میان دولت‌ها محدود گردد (سیاست بین‌الملل) و خواه به روابط میان گروه‌های غیر‌دولتی، این نهادها و سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی هستند که کمک قابل‌توجهی به بهبود روابط میان‌ آن‌ها می‌کنند. بنابراین سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از شاخص‌های مهم جامعه بین‌الملل و از عوامل عمده همبستگی جهانی محسوب می‌شوند و مرحله‌ای عالی از تنظیم روابط میان دولت‌ها بوده و کشورها را موفق به اتخاذ تصمیمات مؤثر در عرصه جهانی کرده‌اند.

ازاین‌رو پژوهشگران و بازیگران دولتی و غیر‌دولتی ناگزیر از توجه به دیپلماسی سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی به عنوان یکی از موضوعات اصلی روابط بین‌الملل گردیده‌اند. دستگاه‌های سیاست خارجی‌ دولت‌ها و مسئولین روابط خارجی، مؤسسات و سازمان‌های دولتی و غیردولتی و به‌طورکلی نهادهای جامعه مدنی، ‌سازوکارهای گسترده‌ای را به منظور تعامل با نهادهای بین‌المللی از طریق طراحی و اجرای دیپلماسی خاص هر نهاد، ایجاد کرده‌اند و دولت‌ها هزینه‌های گزافی را برای ایجاد، گسترش و مدیریت نهادهای منطقه‌ای و بین‌المللی و تعامل با آن‌ها پرداخت می‌کنند. فرامرزی شدن چالش‌ها و فرصت‌ها در طول چند دهه گذشته ضرورت توجه به دیپلماسی سازمانی را بر همگان آشکار می‌سازد. ازاین‌رو دیپلماسی یک‌جانبه و حتی دوجانبه در بسیاری از موارد توان تأمین منافع ملی را نداشته و هزینه‌های احتمالی سنگینی را به دولت تحمیل می‌کند.

در دوران حاضر مدیریت چالش‌ها و شاید تبدیل آن‌ها به فرصت‌ها نیازمند برخورداری از استانداردهایی در سطح جهانی باشد و این امر تنها از طریق دیپلماسی چندجانبه و به‌طور عمده در بستر نهادهای منطقه‌ای و بین‌المللی صورت می‌پذیرد تا از طریق سازوکارهای ‌دسته‌جمعی به راه‌حل‌های جمعی و چند‌جانبه دست‌یافته و منافع ملی کشورها در پرتوی آن تحقق پذیرد.

باید توجه داشت حرکت به سمت اتخاذ یک دیپلماسی سازمانی چند‌جانبه مطلوب، ضرورت‌ها و شرایط متناسب با خود را اقتضاء می‌کند. به‌طور قطع فهم درست و دقیق دیپلماسی سازمانی، بدون شناخت مؤثر سازمان‌ها و نهادهای منطقه‌ای و بین‌المللی مقدور نخواهد بود. مشکل بزرگ، در این فرآیند عدم شناخت سازوکار این نهادهاست. شناخت چنین سازوکارهایی، ظرفیت‌های واقعی نهادها و سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را باز می‌شناساند و کمک می‌کند تا شکل و ماهیت دیپلماسی سازمانی متناسب با آن طراحی‌شده و سلسله‌مراتب و نحوه کار آن‌ها روشن و عملیاتی گردد.

با نگاهی گذرا به گذشته، به ویژه ‌اواخر قرن بیستم، درمی‌یابیم که تحولات سیر تکاملی شتابان و پیچیده‌ای‌ داشته و در این رابطه ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان عامل اصلی، شاهد بیش‌ترین تغییرات بوده است. تحول درزمینة مخابرات از جنبه‌های مختلف قابل‌بررسی است. از جنبه عمومی، مواردی از قبیل سرعت انتقال بیشتر، درصد خطای کمتر، امنیت ارتباطات بهتر، امکان استفاده چندمنظوره ‌از سیستم‌های ارتباطی، به‌کارگیری بزرگ‌راه‌های اطلاعاتی وسیع‌تر و پایگاه‌های اطلاعاتی ملی و بین‌المللی قابل‌دسترس را می‌توان به عنوان حاصل تکامل نام برد.

اقتصاد بدون ارتباطات فاقد بهره‌وری است. توسعه‌ آموزش، درمان، رفاه اجتماعی با داشتن ارتباطات گسترده تحقق‌یافته و به عبارتی در دنیای امروز ارتباطات نقش بنیادی در زندگی انسان‌ها ایفاء می‌کند و در یک‌کلام امروزه مخابرات مدرن دیجیتالی که اقتصاد جهانی و بدون حدومرز را پدید آورده، در زدودن فقر جهانی نقش کلیدی دارد. ازاین‌رو و به لحاظ نقش و اهمیت سرویس‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگی روزمره، در مجموعه حاضر سعی و تلاش در شناسایی ساختارها و ارکان مهم‌ترین سازمان‌ها و ارگان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی درزمینة ارتباطات به‌عمل‌آمده است.

مجموعه حاضر تلاشی است در جهت شناسایی ساختارها و ارکان مهم‌ترین سازمان‌ها و نهادهای منطقه‌ای و بین‌المللی عمومی و تخصصی درزمینة ارتباطات بدون تردید این شناسایی کمک قابل‌توجهی در فرآیند تدوین دیپلماسی سازمانی در حوزه ارتباطات برای جمهوری اسلامی ایران و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات می‌کند. دیپلماسی سازمانی مطلوب در این زمینه بایستی قادر به تبیین اصول، قواعد، هنجارها و رویه‌های تصمیم‌گیری باشد تا بتواند اثرگذاری حداکثری در روندهای مشارکت‌های نهادینه جمهوری اسلامی ایران داشته باشد.

امید است مرور اجمالی این تشکیلات منطقه‌ای و بین‌المللی ارتباطات، خواننده را قادر نماید تا شناخت و اطلاعات اولیه موردنیاز را کسب و به شکل مطلوب مورد بهره‌برداری قرار دهد.