افق های نوین جرم شناسی انتقادی «جلوه ها و دورنماها»

با اعلام شکست جرم­شناسی در رسیدن به اهداف خود یعنی علت­شناسی، پیشگیری از جرم و پیشگیری از تکرار جرم رویکرد انتقادی از دهۀ 1970 وارد گفتمان جرم­شناسی شد. جرم­شناسی انتقادی یک حوزه متنوع از نظریه­های جرم­شناسی است که نشان می­دهد چگونه نابرابری اجتماعی و قدرت بر بزهکاری اثر می­گذارد و این­که چرا برخی رفتارها جرم­انگاری می­شود و با واکنش دستگاه عدالت کیفری روبرو می­شود. بدین­سان، رویکرد انتقادی، جرم­شناسی سنتی^[1] یا جرم­شناسی علت­شناختی را به چالش می­کِشد و فرایند جرم­انگاری، پاسخ­گذاری و پاسخ­دهی را موضوع اصلی جرم­شناسی می­داند.^[2] 

جرم­شناسان منتقد تمرکز خود را در واقع بر نظام سیاسی و ارکان آن از جمله نظام عدالت کیفری که شامل قانون­گذاری، جرم­انگاری، کیفرگذاری، پاسخ­دهی و حتی اجرای آرای کیفری می­شود قرار می­دهند.^[3] جرم­شناسی انتقادی که پاره­ای جلوه­های آن ریشه در تحلیل­های اقتصادیِ جرم­شناسی مارکسیست^[4] از جرم و عدالت دارد، به­تدریج (از اواخر دهه 1990)، گرایش­های مختلف انتقادی را به علوم جنایی ارائه نمود.^[5]

هرچند آسیب­های متعددِ آموزشی و پژوهشی در حوزه جرم­شناسی در ایران وجود دارد،^[6] اما در دو دهۀ اخیر تلاش­های زیادی از سوی استادان و پژوهش­گران علوم جنایی سراسر کشور صورت گرفته است تا بتوان امروزه به­درستی ادعا کرد که دانشِ جرم­شناسی در کشور گسترش یافته و مورد توجه مدیران و سیاست­گذاران جنایی نیز قرار گرفته است. در همین راستا، منابع مطالعاتیِ حوزه جرم­شناسی نیز در سال­های اخیر متنوع و نسبتاً غنی شده است، هرچند، از موضوعاتی که کمتر بدان پرداخته شده است، جرم­شناسی انتقادی و رویکردهای مختلف آن است،^[7] لذا کتاب افق­های نوین جرم­شناسی انتقادی به دنبال آن است که تا حد زیادی به این جریانِ پُر مناقشه در علوم جنایی بپردازد.

هدف اصلی کتابِ حاضر مطالعۀ "جلوه­ها و دورنماهای جرم­شناسی انتقادی"است. در همین راستا، در بهار 1397 برخی مقالات برای برگردان انتخاب شدند و برای تألیفِ برخی دیگر از رویکردهای جرم­شناسی انتقادی نیز با استادان و پژوهش­گران حوزه علوم جنایی مشورت و گفتگو شد. نحوه توزیع مقالات انگلیسی و انتخاب عنوان برای مقالات تألیفی بر اساس تخصص نویسندگان و مترجمان محترم صورت گرفت.

این کتاب دارای 12 مقاله است که 18 استاد و پژوهش­گرِ علوم جنایی به تألیف و ترجمه مقالات آن همّت گماشتند. فرآیند تألیف و ترجمه اثر پیشِ­ رو در بهار 1398 به پایان رسید.