نگاهی معاصر به مجازات قصاص «اصل قائم به شخص بودن حق قصاص»

قصاص از ماده "قص"به معنی متابعت کردن ودنبال کردن اثر چیزی به کار رفته است. از همین ریشه واژه قصه به معنی دنبال کردن اثر تاریخ ونقل آن به شکلی که رخ داده است، می‌باشد. فقها قصاص را انجام کاری مثل جنایت ارتکابی اعم از قتل، قطع، ضرب یا جرح، علیه جانی دانسته اند[1] بدین ترتیب این مجازات مبتنی بر سزادهی است و مهمترین اصل در آن برابری ومماثله می‌باشد. از نظر تاریخی این شیوه مجازات در کهن ترین متون حقوقی دیده می‌شود قانون حمورابى مهم‏ترین مجموعه قانون و پس از قانون "اورنامو" کهن‏ترین قانونى است که حدود هیجده قرن قبل از میلاد وضع شده است[2]. در این قانون مسائل کیفرى اعم از جرایم و مجازات‏ها مانند زناى با محارم، سرقت و قصاص بیان شده است.

‌ در اسلام این قاعده اصلى نزد عرب جاهلى وجود داشت که که مى‏گفتند:[3] «کشتن جانى جلوى ارتکاب قتل بیشتر را مى‏گیرد»^[4] و شاید مراد از آن، تقدم قصاص، بر گرفتن مال در مقابل قتل نفس بوده است و بر این اساس نظام خون‏خواهى و انتقام در میان آن‏ها پدید آمد که حد مشخص و معینى نداشت و ممکن بود هر قدرکه بتوانند افراد قبیله جانى را از پا در آورند که با نزول قرآن^[5] این شیوه به شکل نوین وانسانی و با شرایط خاص، مد نظر قرار گرفت.

ازآنجایی که قوانین ایران مبتنی بر فقه می‌باشد قصاص نیز به عنوان یک مجازات قانونی در قوانین جزایی ایران تبلور یافته است که در عصر حاضر بیشتر کشور‌ها این نوع مجازات‌ها(سالب حیات) را کنارگذاشته و تعداد محدودی از کشورها از جمله کشور ایران همچنان این نوع مجازات را اجرا می‌کند که با وجود مخالفت بسیاری از حقوقدانان و اهل نظر، که آن را مجازاتی سنتی و خشن تلقی می‌کنند، همچنان اجرا می شود که تلاش مولف این کتاب، نگاهی معاصر با این مجازات و ارزیابی کارکردهای مبانی آن و در نهایت ارائه روشی که بتواند هم مبنای فقهی داشته باشد و هم مطابق با عرف روزگار فعلی باشد.