سیر تحولات قرارداد در نظام حقوقی ایران

بسیاری از حقوق‌دانان، معتقدند قرارداد یکی از مهم‌ترین نهادها در علم حقوق می‌باشد. این نهاد در شاخه‌های مختلف علم حقوق و در زمان‌های گوناگون شاهد تحولاتی بوده است. درواقع شاید بتوان مهم‌ترین تحولات درزمینهی قراردادها را ناشی از تغییرات اجتماعی دانست. این تغییر و تحولات در حوزه‌های مختلف زندگی انسان بر قرارداد نیز به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم مؤثر بوده است. ازاین‌رو می‌توان گفت قرارداد در طول تاریخ و درگذر زمان شاهد تحولاتی بوده است. در اولین مبحث، بحث ارائه و اعمال تشریفات در قراردادها مطرح است. در این روند، قراردادها از شکل شفاهی خارج‌شده و جنبه مکتوب و نوشته پیدا می‌کنند.

در وهله بعد با تشکیل نظام‌های گوناگون حقوقی بسته به مورد، هر نظام برداشت‌هایی از مفهوم قرارداد دارد. برای مثال می‌توان به‌نظام حقوقی اسلام اشاره کرد که اوصاف و قواعدی برای قراردادها از سوی فقها تعیین می‌شود. از سوی دیگر در نظام حقوقی غرب و در حقوق کامن‌لا نیز به این مهم توجه می‌شود. اما تحول بعدی قرارداد به‌طورجدی با روند صنعتی شدن جوامع غربی اتفاق می‌افتد. در این فرآیند در نظام قراردادی ملل مختلف نیز شاهد تحولاتی در حوزه قراردادی هستیم، بدین شکل که قراردادها از شکل خصوصی و آنچه در روابط فردی بین افراد وجود دارد خارج می‌شود و جنبه عمومی می‌یابد.

اما پس‌ازآن با شکل‌گیری نظام‌های سوسیالیستی و کمونیستی محدودیت‌هایی بر نظام قراردادی تحمیل می‌شود. در بررسی سیر تاریخ مفهوم قرارداد البته از تأثیرات بین‌المللی شدن و جهانی‌شدن نیز نباید غافل ماند. درنهایت تحول در حوزه دانش و پیدایی رایانه نیز بر نظام قراردادها تأثیر گذاشته است. در عصری که اشکال جدید تجارت در بین انسان‌ها وجود دارد چالش‌های فضای سایبر نیز بر آن دامن زده است. در این کتاب نگارنده قصد دارد این سیر تاریخی را به‌صورت یادشده موردنقد و بررسی قرار دهد.