جبران خسارت بی گناهان «تاملی در حقوق ایران، آمریکا و اسناد بین المللی»

با شروع فرایند کیفری ممکن است در فرایند مذکور شخصی بازدشت یا محکوم گردد و متعاقبا بی گناهی وی محرز گردد و محتمل است شخصی ماه‌ها یا سال‌هایی از عمر را در بازداشت و زندان سپری کند یا حتی اعدام گردد و سپس بی گناهی وی احراز گردد. مسلما هر انسانی با چنین شخصی همدردی می‌کند و او را سزاوار جبران خسارت می‌داند. با وجود اینکه گفته شده است نزدیک به صد سال از نظریه جبران خسارت بی گناهان می‌گذرد و در قانون آیین دادرسی کیفری ایران مصوب 1392 برای اولین بار مواد 255 تا 261 به جبران خسارت ناشی از بازداشت ناموجه اختصاص داده شده است و تعدادی مقاله نیز در سال‌های اخیر درباره جبران خسارت بازداشت ناموجه چاپ گردیده است ولی موضوع جبران خسارت بی گناهان به ویژه جبران خسارت ناشی از محکومیت نادرست هنوز در جامعه ایران و به ویژه در جامعه حقوقی آن چنان که شایسته است شناخته شده نمی باشد و حتی دیده شده است برخی از مفاهیم این حوزه مطالعاتی مانند بی گناهی برای برخی از حقوقدانان ایران بی نیاز از تعریف و تبیین تلقی می‌گردد و این امر بیانگر عدم شناخت کافی از موضوع می‌باشد.

 لازم به ذکر است در کشوری مانند ایالات متحده آمریکا موضوع جبران خسارت بی گناهان هم برای جامعه مدنی به نحو قابل قبولی شناخته شده است و هم برای جامعه حقوقی به طوری که صدها تن از اصحاب رسانه در سازمان‌های مردم نهاد در حوزه مذکور فعالیت می‌کنند و صدها اثر علمی در این زمینه توسط حقوقدانان، جامعه شناسان، روانشناسان و... نگارش گردیده است و قوانین متعددی نیز برای جبران خسارت بی گناهان در مجالس ایالت‌ها به تصویب رسیده است.

آشنایی خیلی کم با موضوع در جامعه و حقوق ایران با وجود شدت خطای قضایی، داشتن ظرفیت لازم در حقوق ایران و امید به جلب توجه متخصصان حقوقی، روانشناسی، جامعه شناسی و بطور کلی جامعه به وجود محکومیت نادرست و بازداشت ناموجه و ضرورت جبران خسارت بی گناهان به نحو سریع و متناسب با شدت خطای قضایی و امید به تدوین قانون و اصلاح قانون در حوزه جبران خسارت ناشی از محکومیت نادرست که با پیش بینی جبران خسارت برای بازدشت ناموجه بیشتر نیز شده است نگارنده را بر آن داشت که در این خصوص اقدام به پژوهش نماید و سختی‌های این مسیر به ویژه در پیدا کردن قوانین مربوطه در حقوق ایالات متحده که به دلیل حاکمیت نظام سیاسی فدرال هر ایالت مقررات خاص خود را دارد تحمل نماید.

لازم به ذکر است با وجود نقص‌های این پژوهش، تعدد قوانین ایالات متحده و بررسی مختصر قوانین برخی از ایالات و آوردن نام قوانین در پایان کتاب که دسترسی به آن‌ها را آسان تر می‌کند از حسن‌های این اثر است که امید است تا حدی مسیر پژوهش را برای پژوهشگران بعدی جبران خسارت بی گناهان در ایالات متحده تسهیل نماید.