حقوق بشر صلح و امنیت بین المللی

حقوق، ابزارى است براى ترجمان ارزشها که در قالب‌هاى تکلیف، حق یا اختیار هیأت مى‌گیرند.

ارزشها بعنوان غایت قواعد حقوقى در مسیر اجابت ضروریات اجتماعى، نقشى بسزا در پویایى حقوق ایفا مى‌کنند. شناسایى هر نظام حقوقى، مستلزم درکى درست از ارزشهاى مؤثر در آن است، اکثر ارزشهاى حقوقى در بعضى موارد با منافع تلافى پیدا مى‌کنند، اما ارزشها و منافع نه با یکدیگر مخلوط مى‌شوند و نه پیوسته در مقابل یکدیگر قرار مى‌گیرند. خصوصآ اینکه بعضى از منافع اصولا متضمن ارزشهایى مثبت است.

نظام حقوقى بین‌المللى را مى‌توان برپایه دو رکن عالى به تصویر کشید :

اول، بشریت محورى به این معنا که فردیت انسان به همان اندازه فارغ از حصارهاى مختلفى چون تابعیت، زمان و مکان باید مورد توجه قرار گیرد که اصالت اجتماع باید لحاظ شود.

دوم، صلح مدارى در این مفهوم که جامعه انسانى با تکیه بر غایت پاسدارى از صلح و امنیت به راه خود جهت دهد.

آرمان صلح جامعه بین‌المللى، همواره در طول تاریخ تکامل حقوق بین‌الملل، ذهن اندیشمندان را متوجه خود ساخته و رویکردهاى گوناگونى را از سوى صاحبنظران به منظور تحقق، حفظ و ارتقاى این آرزوى بشرى ببار نشانده است.

با بررسى برگهاى سیاه تاریخ فجایع جامعه انسانى، بخصوص جنگ جهانى دوم از زمان تولد سازمان ملل متحد، تصویب اسناد متعدد حقوق بشرى در قالب نظام ملل متحد، خاتمه یافتن دوران جنگ سرد و بویژه برپایى کنفرانس جهانى حقوق بشر در وین در سال 1993 این ایده رو به تقویت گذاشته است که ارتباطى تنگاتنگ، میان احترام به حقوق بشر و آزادى‌هاى بنیادى وصلح و امنیت بین‌المللى، حاکم است.

متأسفانه تاکنون، هیچ اثر فارسى به تبیین این ارتباط نپرداخته و در منابع انگشت شمارى، تنها به ذکر موضوع اکتفا شده است. از مجموع بررسى‌هاى بعمل آمده و مطالعه منابع غیر فارسى در کتابخانه دانشکده حقوق و علوم سیاسى دانشگاه تهران، کتابخانه مرکز مطالعات عالى بین‌المللى دانشگاه تهران، کتابخانه مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه تهران، کتابخانه تخصصى وزارت امور خارجه، کتابخانه یونسکو، کتابخانه مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران و منابع اینترنتى نیز تنها چند مقاله کوتاه در این خصوص بدست آمد که بطور مستقیم به این موضوع پرداخته بودند و عمدتآ ادبیات موجود، متأثر از رشته روابط بین‌الملل مى‌باشد.

هدف از این پژوهش، در گام اول، گردآورى اطلاعات و در گام دوم، تبیین علمى و فنى ارتباط بین حقوق بشر و صلح و امنیتى است که از ترکیب ادبیات حقوق بین‌الملل، حقوق بشر، حقوق عمومى و روابط بین‌الملل مایه گرفته باشد.

در این کار تحقیقى، تلاش برآن است تا ضمن تأمل بیشتر در سیر تحول نهضت حقوق بشر و بستر این تحولات یعنى جامعه بین‌المللى و ابزارهاى حمایت داخلى و خارجى، تعمقى در مفاهیم نظرى حقوق بشر و صلح و امنیت، و تجزیه وتحلیل جنبه‌هاى انسانى رویدادهاى مهم بین‌المللى، در یابیم که آیا :

1ـ نقض حقوق بشر و آزادى‌هاى اساسى را مى‌توان عاملى در بروز درگیرى‌ها، تکوین جنگهاى داخلى و نهایتآ مصداق تهدید یا نقض صلح و امنیت بین‌المللى برشمرد؟

2ـ رعایت حقوق بشر و آزادى‌هاى اساسى را مى‌توان عاملى در جلوگیرى از گسترش درگیرى‌ها، تکوین جنگهاى داخلى و نهایتآ مصداق حفظ و ارتقاى صلح و امنیت بین‌المللى دانست؟

یکى از قابل توجه‌ترین دستاوردها و پیامدهاى پاسخ مثبت به پرسشهاى فوق، گسترش بیش از پیش اختیارات شوراى امنیت، بعنوان مرجع اولیه و اصلى حفظ صلح و امنیت بین‌المللى است که بنابراین، طى فعالیت پژوهشى دیگرى، لزوم تبیین معیارهاى حقوقى تشخیص موارد نقض فاحش، گسترده و سیستماتیک حقوق بشر از سوى این رکن سیاسى، مقتضى است.

اولین پایان نامه کارشناسى ارشد رشته حقوق بشر در کشور در خردادماه 1383 تحت عنوان "رعایت حقوق بشر، عاملى در حفظ صلح و امنیت بین‌المللى" تحت نظر جناب آقاى دکتر جمشید ممتاز و مشاوره سرکار خانم دکتر نسرین مصفا و جناب آقاى دکتر عباس کدخدایى در دانشگاه حقوق و علوم سیاسى دانشگاه تهران توسط نگارنده مورد دفاع قرار گرفت و کتابى که اکنون پیش روى مخاطبین ارجمند قرار دارد، متن پایان نامه یاد شده است که زیر نظر جناب آقاى دکتر عباس کدخدایى با لطف و حسن عنایت ویژه‌اى از سوى ایشان، تغییراتى یافته است.