خسارات قابل جبران در حقوق ایران

مقدمه 15

فصل اوّل ـ آشنایى با خسارت و نحوه جبران با لحاظ قوانین، فقه و مطالبه تطبیقى 19

مبحث اول: مفهوم خسارت - تعاریف 21
خسارات عام و خاص 26
گفتار نخست: مفهوم خسارت در حقوق و عرف 27
الف ـ خسارت در عرف 27
ب ـ مفهوم خسارت در حقوق 29
1 ـ در قانون مدنى، اساسى و تجارت 29
2 ـ در قانون روابط موجر و مستاجر 31
3 ـ خسارت در قانون مسئولیت مدنى 33
گفتار دوم: مفهوم خسارت در فقه 34
الف ـ قاعده ضمان ید 37
ب ـ قاعده لاضرر 39
1 ـ متن قاعده 39
2 ـ نفى حکم ضررى (به بار آوردن خسارت) 40
3 ـ نفى ضرر (خسارت) غیرقابل جبران 40
4 ـ دایره قاعده لاضرر 41
ج ـ قاعده تسبیب 43
1 ـ روایت قاعده تسبیب 44
2 ـ وجود تعمد، قصد و سوء نیت 45
3 ـ هدف اصلى از قاعده 45
د ـ قاعده غرور 46
1 ـ تحمل ضرر و جبران آن 47
2 ـ معافیت مغرور و غاصب 47
3 ـ معافیت از جبران خسارت 48
ه ـ قاعده اقدام 49
1 ـ علم مغبون 49
2 ـ قاعده اقدام و مستند روایى 50
3 ـ قاعده اقدام و اثر آن در اثبات جبران خسارت 51
گفتار سوم: مفهوم خسارت در حقوق تطبیقى 51
الف ـ در حقوق فرانسه 52
ب ـ در حقوق ترکیه 55
مبحث دوم: انواع خسارات 57
گفتار اول: خسارات مادى 57
الف - تعریف این نوع خسارت 57
ب ـ تقسیم بندى خسارات مادى 58
1 ـ از بین رفتن مال 58
2 ـ از بین رفتن منفعت 59
3 ـ ازبین رفتن حق : 60
ج ـ در فقه اسلامى 61
گفتار دوم: خسارات معنوى 61
الف ـ خسارات معنوى در فقه 63
1 ـ مخالفت در جبران خسارت معنوى در فقه 63
2 ـ پذیرش خسارات معنوى در فقه 65
3 ـ ماهیت خسارت معنوى در فقه 66
ب ـ خسارت معنوى در حقوق ایران 67
ج ـ در حقوق سایر کشورها 68
مبحث سوم: خسارات ناشى از عمل اشخاص حقوقى و
نهادهاى عمومى، دولتى 69
گفتار اول: کلیات مربوط به خسارات اشخاص حقوقى 69
1 ـ مفهوم شخصیت حقوقى 69
2 ـ مبانى مسئولیت مدنى اشخاص حقوقى 70
3 ـ سرانجام مسئولیت مدنى اشخاص 71
گفتار دوم: جبران خسارات وارده و نحوه اجراى آن 72
1 ـ ویژگى ورود خسارت 72
2 ـ امکان جبران زیانهاى معنوى 74
3 ـ جبران خسارات ناشى از وضع قانون 76
4 ـ جبران خسارات ناشى از اعمال اشخاص حقوقى 77
5 ـ اجراى احکام محکومیت علیه دولت 77
گفتار سوم: حقوق خصوصى اشخاص و مسئولیت دولت
در خسارات مورد حکم در دیوان داورى بین المللى 79

فصل دوّم ـ خسارت قراردادى قهرى 83
مبحث اول: شرایط خسارات قابل جبران در مسؤلیت قراردادى و قهرى 85
گفتار اول: مسلم بودن ضرر 86
ـ قاعده مسلم بودن 86
گفتار دوم: مستقیم بودن ضرر 90
الف ـ مستقیم بودن ضرر در مجموعه قوانین فرانسه 92
ب ـ مستقیم بودن خسارت در کنوانسیون بیع 1980 وین 93
گفتار سوم: خسارت جبران نشده باشد 94
الف ـ در حقوق ایران 94
ب ـ جبران نشده بودن ضرر و خسارت با توجه به کنوانسیون بیع 1980 وین 96
گفتار چهارم: مشروع بودن خسارات قابل مطالبه 97
الف ـ نامشروع بودن فعل زیانبار 98
ب ـ وجود عنصر تقصیر 99
گفتار پنجم: قابلیت پیش بینى ضرر 100
الف ـ خسارات قابل پیش بینى با توجه به کنوانسیون بیع 1980 وین 101
ب ـ در حقوق انگلستان 102
مبحث دوم : نقش تقصیر و هشدار در جبران خسارات 105
گفتار اول: بررسى و تفسیر تقصیر 105
الف ـ مفهوم تقصیر سنگین 105
ب ـ مفهوم تقصیر سنگین در پاره‌اى از قراردادهاى بین‌الملل 106
1 ـ کنوانسیون ورشو راجع به حمل و نقل هوایى 106
2 ـ پروتکل لاهه 107
3 ـ کنوانسیون بین‌المللى راجع به حمل و نقل با راه آهن 107
گفتار دوم: نقش هشدار در رفع مسئولیت 108
الف ـ شرایط لازم براى رفع مسئولیت 108
ب ـ رفع مسئولیت در قوانین مدون 108
ج ـ مسائل مرتبط با قاعده 110
مبحث سوم: مسئولیت مدنى ناشى از حوادث و سوانح 111
گفتار اول: خسارات ناشى از تصادم 111
گفتار دوم: جبران خسارات به وسیله دیه و مازاد بر آن 114
ـ بررسى یک پرونده 115
گفتار سوم: مسئولیت مدنى ناشى از حوادث اتمى 117
الف ـ مبانى مسئولیت در حوادث اتمى 117
ب ـ اثبات حوادث موجد مسئولیت مدنى 118
1 ـ خسارات قابل جبران 119
2 ـ اشخاص مسئول 119
ج ـ نتیجه خسارات اتمى 121
مبحث چهارم: مصادیق مشتبه در خسارات قابل جبران 122
گفتار اول: خسارات ناشى از عدم النفع 122
ـ مفهوم این خسارت 122
الف ـ جایگاه خسارات عدم النفع 123
1 ـ نظرات فقها 123
2 ـ نظر حقوقدانها 125
3 ـ قوانین موضوعه 128
3 ـ 1 ـ قانون آیین دادرسى کیفرى سال 78 128
3 ـ 2 ـ قانون آیین دادرسى مدنى سال 79 129
ب ـ الزام به جبران خسارت 130
ج ـ نحوه طرح و شیوه‌هاى جبران خسارت ناشى از عدم النفع 133
1 ـ نظریات حقوقدانان در این زمینه 133
2 ـ رویه‌ى قضایى 135
3 ـ قوانین موضوعه در مورد خسارات عدم‌النفع 137
3 ـ 1 ـ قانون مسئولیت مدنى 137
3 ـ 2 ـ قانون بیمه اجبارى دارندگان وسایل نقلیه موتورى 139
د ـ سرانجام عدم النفع 139
ـ آیا غرامت اصولاً شامل عدم النفع است؟ 140
گفتار دوم: خسارت تأخیر تأدیه 141
تعریف وارکان خسارت تأخیر تأدیه 141
الف ـ شرایط مطالبه خسارت : 143
1 ـ گذاشتن موعد مقرر 143
1 ـ 1 ـ در قراردادهایى که موعد مقرر پیش بینى شده است 143
1 ـ 2 ـ در صورتیکه موعد انجام تعهد معین نشده باشد، دو حالت دارد : 143
2 ـ اسباب معافیت مدیون از تأدیه خسارت 144
3 ـ احکام خاص و ویژه خسارت تأخیر تأدیه 144
3 ـ 1 ـ مطالبه رسمى‌طلب 144
3 ـ 2 ـ اثر توافق طرفین در مورد آغاز محاسبه خسارت تأخیر تأدیه 145
3 ـ 3 ـ مبدأ محاسبه خسارت تأخیر تأدیه : 146
ب ـ مقایسه احکام خسارت تأخیر تأدیه با قواعد عمومى‌جبران خسارت ناشى از انجام تعهد 147
ج - مقایسه خسارت تأخیر تأدیه با ربا 148
1 ـ بهره پول با تراضى طرفین است ولى خسارت با حکم قانون است 148
2 ـ تفاوت در زمان محاسبه 148
3 ـ تفاوت در ارکان 148
د ـ صلاحیت شوراى نگهبان در نسخ یا الغاء قوانین 149
ه ـ مشروعیت خسارت تأخیر تأدیه و نظر شوراى نگهبان 150
گفتار سوم: وجه التزام 152
الف ـ بررسى فقهى وجه التزام 154
1 ـ در جواز اخذ وجه التزام 154
2 ـ در رد اخذ وجه التزام 155
ب ـ شرط صحت وجه التزام 155
ج ـ رابطه بین وجه التزام و تعیین میزان خسارت 156
1 ـ آثار شرط تعیین میزان خسارت 157
2 ـ محاسبه قبلى خسارت 158
مبحث پنجم: فورس ماژور و ارتباط آن با خسارت 159
گفتار اول: فورس ماژور در مسئولیت قهرى و قراردادى 161
الف ـ تقصیر متضرر 162
1 ـ تقصیر متضرر در بروز خسارت 162
1 ـ 1 ـ تقصیر متضرر به صورت فورس ماژور 162
1 ـ 2 ـ تقصیر متضرر از مصادیق فورس ماژور نیست 162
ب ـ تقصیر شخص ثالث 163
گفتار دوم: شرایط خاص فورس ماژور 164
الف ـ اثر قوه قاهره در مسئولیت عهدى 165
ب ـ اثر قوه قهریه در مسئولیت قهرى 166
فورس ماژور در مورد دولت 168

فصل سوّم ـ روشهاى جبران و پرداخت خسارت 171

مبحث اول: دعواى جبران خسارت 173
گفتار اول: طرفین دعوى 173
1 ـ بازگرداندن عین مال به صاحب آن 177
1 ـ 1 ـ از بین بردن منبع خسارت 177
2 ـ جبران خسارت وارد به اموال 178
2 ـ 1 ـ رد عین در صورت وجود 178
2 ـ 2 ـ پرداخت بدل 179
2ـ2ـ1 ـ دادن مثل 180
2 ـ 3 ـ دادن قیمت 181
ج ـ در حقوق تطبیقى 182
گفتار دوم: شیوه‌هاى جبران خسارت برحسب نوع زیان و دعوا 183
در حقوق آلمان 184
در حقوق فرانسه 185
الف ـ ارزیابى و تعیین میزان خسارت 186
1 ـ تغییر میزان خسارت تا زمان صدور حکم 187
1 ـ 1 ـ تغییر عوامل درونى 187
1 ـ 2 ـ تغییر ارزش پول (عوامل بیرونى) 187
2 ـ تغییر میزان خسارت بعد از صدور حکم 188
ب ـ کاهش خسارت 189
ج ـ وسایل و طرق تأمین جبران خسارت 190
1 ـ ایجاد مسئولیت تضامنى 190
2 ـ بیمه اجبارى مسئولیت 190
3 ـ صندوق تأمین خسارت 191
د ـ اثر قراردادها در جبران خسارت 191
گفتار سوم: نقش اصحاب دعوى و دادگاه در تعیین نوع و روش جبران خسارت 193
الف - امکان اقدام زیان دیده و مدیون نمودن فاعل زیان 195
ب ـ نقش دادگاه در تعیین شیوه‌هاى جبران خسارت 196
گفتار چهارم: اثر قراردادها در مسئولیت و جبران خسارت 197
الف ـ نفوذ حقوقى شرط عدم مسئولیت 200
ب ـ استثنائات وارد بر اصل نفوذ حقوقى شرط عدم مسئولیت 200
1 ـ خسارات وارد بر شخص 201
2 ـ خسارت ناشى از تقصیر عمدى و در حکم عمد 201
ج ـ شرط کیفرى یا وجه التزام 202
د ـ نفوذ حقوقى شرط کیفرى 203
مبحث دوم: شیوه‌هاى جبران خسارت مادى 203
گفتار اول: جبران خسارت مادى 203
الف ـ روش‌هاى جبران ضررهاى جسمانى 203
1 ـ حقوق ایران 204
2 ـ خسارات مازاد بر دیه 206
ب ـ خسارات مازاد بر دیه 207
1 ـ ضررهاى جسمانى در حقوق انگلستان 210
2 ـ ضررهاى جسمانى در حقوق آلمان 211
گفتار دوم: روش جبران خسارت و زیان‌هاى معنوى 212
الف ـ حقوق ایران 212
ب ـ فقه اسلامى 215
ج ـ حقوق تطبیقى 216

فصل چهارم: مسئولیت حرفه‌اى مشاغل 219

مبحث اول: مسئولیت مدنى ناشى از اقدامات قضایى 221
گفتار اول: مقررات جارى در حقوق ایران 221
گفتار دوم: مسئولیت مدنى قضات در حقوق فرانسه 223
ـ آیین جبران خسارت در حقوق فرانسه 224
گفتار سوم: مصونیت و مسئولیت قضایى در انگلستان 226
ـ مسئولیت مدنى دولت در رابطه با اقدامات قضایى در انگلستان 228
گفتار چهارم: حاصل بررسى اقدامات قضایى 229
مبحث دوم: مسئولیت وکیل دادگسترى و جبران خسارت وى 230
گفتار اول:توجه لازم به اجراى وکالت 230
الف ـ مسئولیت وکیل در تزویر خطاى بزرگ 231
ب ـ مسئولیت وکیل در خطاى عادى 232
ج ـ عدم مسئولیت وکیل به دلیل سبب خارجى 233
د ـ مرحله اثبات دعوى 234
ه ـ تأدیه خسارت 235
و ـ تعدیل قواعد مسئولیت با توافق 236
گفتار دوم: مسئولیت وکیل در طرح دعوى واهى 237
مبحث سوم: مسئولیت مدنى مهندسین ساختمان سابقه قانونگذارى 238
گفتار اول: خطاى مهندسى 238
گفتار دوم: تصمیمات و اقدامات شاغلین حرف ساختمان 239
الف ـ تخریب و انهدام 241
ب ـ مغایرات 242
ج ـ استفاده از مصالح 243
گفتار پایانى 244
فهرست منابع 250
الف ـ کتب فارسى 250
ب ـ کتب، عربى 252
ج ـ مقالات، مجلات و جزوات فارسى 254
د ـ منابع به زبان انگلیسى 255
ه ـ منابع به زبان فرانسه