مباحث حقوقی تحریرالوسیله

تاریخ فقه تشیع به لحاظ ماندگارى و پویایى، وامدار فقهاى عظیم‌الشأنى است که سیر تکوینى و تحول آراء و نظریاتشان، جانى تازه به کالبد آن بخشیده و این سیر در عصر حاضر با اندیشه‌هاى روح الله الموسوى الخمینى نمادى دیگر گونه و حتى متمایز با برخى از فقهاى معاصر وى پیدا مى‌کند.

امام خمینى (س) با خیزشى عظیم و روحى بلند و همتى استوار؛ چه در عرصه سیاسى و اجتماعى ایران زمین - و حتى جهان معاصر ـ و چه در عرصه علم و فقاهت، با خصایص و ویژگى‌هاى منحصر به فرد خود، طرح‌هایى دگرگون و کاملا بدیع و ابتکارى، ترسیم و به مرحله اجرایى و عملیاتى رساند که با گذشت سه دهه از  عمر نظام مقدس جمهورى اسلامى ایران، باز هم تغییر و تحولات در عرصه‌هاى گوناگون نظام اجتماعى، سیاسى و قضایى ایران، مدیون و مرهون افکار و عقاید والاى ایشان است.

با توجه به موارد فوق‌الذکر و لزوم شناخت و تبیین صحیح و منطقى ـ و به دور از هرگونه حبّ و بغض غیر ممدوح ـ افکار و اندیشه‌هاى ایشان از یک طرف و ضرورت روزافزونِ نظام قضایى جمهورى اسلامى ایران به بهره‌گیرى ضابطه‌مند از آراء و فتاواى ایشان در عرصه قضا و داورى و نیز پرداختِ علمى و آکادمیک به مبانى اصولى و فقهى اتخاذى ایشان در مراکز علمى و دانشگاهى سراسر کشور، بر آن شدیم تا یکى از آثار حکمى ایشان را که شهرتى در خور و تبویبى قابل تأمّل و سیرى همگون با دیگر آثار و فتاواى فقهاى نامدار شیعى، دارد در حدّ توان و وسع خویش ـ و البته گزینشى کاربردگرایانه ـ تبیین و تعلیقى مأخذ مدار بر آن الحاق کنیم که در سال‌هاى اخیر مورد استناد خیل کثیرى از فقها و دانشمندان اسلامى و نیز حقوقدانان معاصر بوده است.

اثر مذکور، «تحریر الوسیله» اولین و متقن‌ترین متن فقهى جامع حضرت امام خمینى(س) است که مطالعه اجمالى و حتى موردى یکى از ابواب فقهى آن، هر پژوهشگرى را به تأملّى جدّى وامى دارد، چرا که شیوه استدلالى و نحوه انتخاب الفاظ و عبارات و نگاه دقیق و منطبق با مبانى اصولى، آراء و فتاوایى را پدید آورده که مى‌توان به راحتى به نظر فقهى ایشان پى برد.

متن ساده و صریحِ «تحریر الوسیله» شاید به لحاظ نگارش و استخدام عباراتِ فقهى، کثیرالمستعمل باشد، اما نفسِ این شیوه ـ که شاید بتوان گفت سهل ممتنع ـ از سوى برخى از شاگردان بنام وى، همچون مرحوم حضرت آیت الله العظمى فاضل لنکرانى در «تفصیل الشریعه فى شرح تحریر الوسیله»، فرزند کبیر ایشان حضرت آیت الله سید مصطفى خمینى در «مستند تحریرالوسیله»، حضرت آیت الله یوسف صانعى در «فقه الثقلین فى شرح تحریر الوسیله»  و دیگر شاگردان ایشان، مورد تحلیل و تبیین قرار گرفته است که همین امر، ما را با دریایى از آراء و نظریات فقهى فقهاى عظیم الشأن فقه تشیع آشنا مى‌سازد.

این اثر با همکارى یکى از دانشجویان دوره دکترى فقه و حقوق در پژوهشگاه امام خمینى (س) و انقلاب اسلامى به شیوه مرسوم برخى از بزرگان فوق الذکر نگاشته شده با این خصوصیت که فقط به مباحث حقوقى اکتفا گردیده و ارجاعاتِ فقهى و دیدگاه‌هاى برخى از بزرگان را متذکر شدیم تا به لطف و مرحمت بارى تعالى، خدمتى مؤثر به جامعه علمى و حقوقى کشور باشد.

مجمع علمى و فرهنگى مجد به عنوان ناشر این اثر، تاکنون آثار مهم فقهى دیگرى همچون لمعه و شرح لمعه را به همین شیوه و با محوریت مباحث حقوقى منتشر ساخته که استقبال جامعه علمى و حقوقى کشور از این طرح‌ها نشانگر خدمت بزرگى است که باعث گردیده مباحث مهم فقهى از حوزه‌ها به دانشگاهها وارد شده و مورد استفاده اساتید، دانشجویان، قضات، وکلا و دیگر آحاد جامعه حقوقى قرار گیرد.