ایران و تحریم های بین المللی

دیباچه 17
بخش اول 19
کلیات 19
گفتار اول: مفهوم تحریم های بین المللی 21
بند اول: تعریف و کارکرد تحریم ها 22
بند دوم: انواع تحریم ها 25
گفتار دوم: تاریخچه تحریم های بین المللی 29
بند اول: پیش از تأسیس سازمان ملل متحد 29
بند دوم: پس از تأسیس سازمان ملل متحد 30
گفتار سوم: مبانی حقوقی تحریم های بین المللی 33
بند اول: دیدگاه حقوق خصوصی 33
.1عسر و حرج 34
.1.1مفهوم عسر و حرج 35
.1.2آثار حقوقی عسر و حرج 36
.4فورس ماژور 37
.2.1مفهوم فورس ماژور 37
.2.1.1فورس ماژور در حقوق فرانسه 37
.2.1.2فورس ماژور در حقوق انگلستان 38
.2.1.3فورس ماژور در حقوق ایران 40
.2.1.4فورس ماژور در حقوق بین الملل 41
.2.2آثار حقوقی فورس ماژور 45
3. عقیم شدن قرارداد 51
.3.1مفهوم عقیم شدن قرارداد 51
.3.2آثار حقوقی عقیم شدن قرارداد 52
.4تغییر بنیادین اوضاع و احوال 54
.4.1مفهوم تغییر بنیادین اوضاع و احوال 54
.4.2آثار حقوقی تغییر بنیادین اوضاع و احوال 54
بند دوم: دیدگاه حقوق بین الملل 55
.1اقدامات متقابل غیرقهری 56
.1.1مفهوم اقدامات متقابل غیرقهری 57
.1.2تاریخچه اقدامات متقابل غیرقهری 60
.1.3حق استناد به مسئولیت دولت ها 63
.2اقدامات تلافی جویانه 65
.2.1مفهوم اقدامات تلافی‌جویانه 65
.2.2تاریخچه اقدامات تلافی‌جویانه 67
.2.3وضعیت حقوقی اقدامات تلافی‌جویانه 69
گفتار چهارم 72
مبانی ارزیابی مشروعیت یا عدم مشروعیت توسل به تحریم 72
بند اول : مبانی نظری نفی یا تصدیق مشروعیت تحریم ها 72
.1مبانی نظری تصدیق کننده مشروعیت تحریم ها 72
.2مبانی نظری نفی کننده مشروعیت تحریم ها 74
بند دوم: مبانی عملی نفی یا تصدیق مشروعیت تحریم ها 85
.1رویه دولت ها در اعمال تحریم ها 89
.1.1تحریم چین 89
.1.2تحریم برمه (میانمار) 90
.1.3تحریم لهستان 91
.1.4تحریم سودان 93
.1.5تحریم های عمومی ایران، لیبی و کوبا 95
.2رویه سازمان های بین المللی در اعمال تحریم ها 98
.2.1رویه‌ سازمان ملل متحد 99
.2.1.1قبل از پایان دوران جنگ سرد 103
.2.1.2پس از پایان دوران جنگ سرد 104
.2.2رویه‌ اتحادیه‌ اروپایی 113

بخش دوم 117
مطالعه تحریم های ایران از منظر موازین حقوقی 117
گفتار اول: سیر تاریخی اعمال تحریم ها علیه ایران 119
بند اول: دوره زمانی تا پایان دهه 1370 119
بند دوم: دوره زمانی دهه 1380 تاکنون 124
گفتار دوم: مبانی اعمال تحریم ها علیه ایران 126
بند اول: تحریم های یک جانبه 126
.1اجرای تحریم های یک جانبه 127
.2صلاحیت فراسرزمینی قوانین تحریم 129
.3وضعیت حقوقی تحریم های یک جانبه 133
بند دوم: تحریم های بین المللی 139
.1تاریخچه تحریم های چندجانبه 140
گفتار سوم: بررسی ابتکارات تقنینی تحریم های اعمال شده علیه ایران 144
بند اول: تحریم های سازمان ملل متحد 147
.1قطعنامه 1696 (2006) شورای امنیت 147
.2قطعنامه 1737 (2007) شورای امینت 148
.3قطعنامه 1747 (2007) شورای امنیت 148
.4قطعنامه 1803 (2008) شورای امنیت 150
.5قطعنامه 1835 (2008) شورای امنیت 151
.6قطعنامه 1929 (2010) شورای امنیت 152
6.1. جنبه های حقوقی 152
6.2. آثار اجرای قطعنامه 155
بند دوم: تدابیر محدود کننده در اتحادیه اروپایی 158
.1مقررات کنترل صادرات و تحریم در اتحادیه اروپایی 158
.1.1رژیم حاکم برکاربرد دوگانه کالاها و فناوری ها 159
.1.2رژیم کنترل نظامی اتحادیه اروپایی 161
.1.3طبقه بندی کنترل صادرات (ECCN) 161
.2صادرات از منظر مقررات کنترل صادرات اتحادیه اروپا 162
.2.1شمول اقلام واجد کاربرد نهایی در سلاح های کشتار جمعی در مقررات تحریم 164
.2.2شمول اقلام واجد کاربرد نهایی نظامی در مقررات تحریم 165
.2.3شمول فعالیت های واسطه گری در مقررات تحریم 165
.2.4نگهداری سوابق معاملات صادراتی و انتقالات در مقررات تحریم 166
.2.5ضمانت اجرای نقض مقررات کنترل صادرات در اتحادیه اروپا 166
.2.6مراجع صدور مجوز صادرات در اتحادیه اروپا 166
.2.7تحولات مقررات کنترل های صادراتی اتحادیه اروپا 168
.2.8تحریم های اتحادیه اروپایی 170
.2.8.1اشخاص مشمول تحریم 172
.2.8.2موضوعات مشمول تحریم 173
.2.8.3انواع تحریم 178
.2.8.3.1تحریم لیبی 178
.2.8.3.2تحریم سوریه 179
.2.8.3.3تحریم سودان / جنوب سودان 180
.2.8.3.4تحریم میانمار (برمه) 181
.2.8.3.5تحریم جمهوری اسلامی ایران 181
.2.8.3.5.1محتوای تصمیم شماره 635/2012 شورای اتحادیه اروپایی 192
.2.8.3.5.2 محتوای مقررات شماره 2012/1263 شورای اتحادیه اروپایی 194
2.8.3.5.3. محتوای مقررات شماره 2012/1016 شورای اتحادیه اروپایی 197
.2.8.4قوانین ناظر بر بلوکه کردن در اتحادیه اروپایی 198
.2.8.5شرط احتیاط کامل در معاملات با کشورهای تحت تحریم 199
.2.8.6لزوم تبعیت مؤسسات مالی از مقررات تحریم اتحادیه اروپایی 201
.2.8.6.1متمرکز سازی عملکرد بانک ها در مؤسسات مالی بزرگ 203
.2.8.6.2مشکلات ناشی از تبعیت از مقررات تحریم اتحادیه اروپایی 205
.2.8.6.3آثار تحریم های اتحادیه اروپایی بلحاظ اقتصادی 206
.2.8.6.3.1آثار تحریم های اتحادیه اروپایی بر مؤسسات مالی 206
.2.8.6.3.2آثار تحریم های اتحادیه اروپایی بر ذینفعان/ مشتریان 211
.2.8.6.3.3آثار تحریم های اتحادیه اروپایی بر متقاضیان خدمات مؤسسات مالی 211
.2.8.6.3.4آثار تحریم های اتحادیه اروپایی بر سایر بازیگران دنیای تجارت 211
بند سوم: قوانین و مقررات کنترل صادرات در ایالات متحده امریکا 212
.1مقررات کنترل صادرات و صادرات مجدد در ایالات متحده امریکا 212
.1.1ارکان اساسی رژیم کنترل تجاری ایالات متحده امریکا 212
.1.2مقررات مدیریت صادرات امریکا 215
.1.2.1مفهوم صادرات و صادرات مجدد 216
.1.2.2قانون حداقل آستانه 219
.1.2.3ضرورت های عملی مقررات مدیریت صادرات 221
.1.2.3.1طبقه بندی کنترل صادرات 221
1.2.3.2.نمودار کشوری 222
1.2.3.3مستثنیات مجوز 223
1.2.3.4.کنترل های ناظر بر مصرف کننده نهایی و استفاده نهایی کالا 231
1.2.4.ابتکار عمل در اصلاح مقررات مدیریت صادرات 237
1.2.5.ضمانت اجرای نقض تحریم ها و مقررات کنترل های صادراتی 238
2.مقررات عبور بین المللی تسلیحات امریکا 238
2.1.صلاحیت مقررات عبور بین المللی تسلیحات 239
2.2.مجوزهای مقررات عبور بین المللی تسلیحات 243
2.3.صدور مجوز برای اشخاص خارجی داخل و خارج از قلمرو ایالات متحده 247
2.4.نهاد واسطه گری در مقررات عبور بین المللی تسلیحات 249
2.5.جرایم و مجازات های موضوع مقررات قانون کنترل صادرات تسلیحات و مقررات عبور بین المللی تسلیحات 251
3.تحریم های تجاری ایالات متحده 252
3.1.تحریم های تجاری امریکا علیه کوبا 257
3.2.تحریم های تجاری امریکا علیه سودان 258
3.3.تحریم های تجاری امریکا علیه سوریه 259
3.4.تحریم های تجاری امریکا علیه برمه 260
3.5.تحریم های تجاری امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران 260
3.5.1.مبانی قانونی تحریم ایالات متحده علیه ایران 261
3.5.1.1.مقررات معاملات ایرانیان 261
3.5.1.2.قانون تحریم های ایران 268
3.5.1.2.1.قانون تحریم همه جانبه ایران 269
3.5.1.2.2.قانون کاهش تهدید ایران و حقوق بشر سوریه 271
3.5.1.2.3.قانون مسدود نمودن مفرهای تحریم های ایران 274
3.5.1.2.4.قانون اجازه دفاع ملی مصوب 2012 275
3.5.1.2.5.قانون آزادی و مقابله با گسترش سلاح های هسته ای ایران 276
3.5.2.واردات از ایران به قلمرو ایالات متحده 283
3.5.3.صادرات از ایالات متحده به ایران 283
3.5.4.معامله با کالاها و خدمات ایرانی 284
3.5.5.معاملات با ایران توسط شرکت های وابسته امریکایی 285
3.5.6.اشخاص مشمول تحریم علیه ایران 285
3.5.7.تحریم های مالی امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران 287
3.5.8.فعالیت در سازمان های بین المللی 290
3.5.9.تحریم های فرآورده های نفتی امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران 290
گفتار چهارم: تحریم های موضوعی اعمال شده علیه ایران 292
بند اول: تحریم ها در حوزه فعالیت های پولی و مالی 292
1.تحریم های بانکی 293
1.1.تاریخچه تحریم‏های اعمال شده علیه بانک ها و سایر مؤسسات مالی 293
1.2.راهکارهای تجدید نظر از تحریم های بانکی 296
1.3.تحریم ها و وضعیت ضمانت نامه های بانکی 301
1.4.استنکاف بانک های اروپایی از پرداخت وجوه ضمانتنامه های متقابل 308
1.5.بازپرداخت اقساط قراردادهای فاینانس 311
1.6.تحریم سوئیفت 314
1.7.تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران 320
بند دوم: تحریم ها در حوزه حمل و نقل 326
1.تحریم کشتیرانی 326
2.تحریم سوخت هواپیماهای کشوری 332
3.تحریم قطعات و تجهیزات هواپیمایی غیرنظامی 335
بند سوم: تحریم ها در حوزه سایر خدمات 338
1.تحریم بیمه حمل و نقل و بیمه های اتکایی 338
بند چهارم: تحریم ها در حوزه صنعت نفت و گاز 345
بند پنجم: تحریم ها در حوزه تأمین غذا و دارو 351
بند ششم: تحریم ها در حوزه فعالیت های علمی 355
بند هفتم : تحریم اشخاص حقیقی از منظر حقوق بین الملل 359
1.سیر تحول تحریم اشخاص حقیقی 360
1.1.تحریم اشخاص حقیقی در سازمان ملل متحد 360
1.2.تحریم اشخاص حقیقی در اتحادیه اروپایی 361
1.3.تحریم اشخاص حقیقی توسط دولت ها 362
2.مشروعیت تحریم اشخاص حقیقی 362
گفتار پنجم: مطالعه تحلیلی رویه قضایی 364
بند اول: دعوی بانک مرکزی علیه شورای اتحادیه اروپا 364
1.شرح سیر روند دعوی 364
2.اهم استدلال های خواهان 364
3.اهم استدلال های خوانده 366
بند دوم: دعوی شرکت کشتیرانی شارپ علیه شورای اتحادیه اروپا 370
1.شرح سیر روند دعوی 370
2.اهم استدلال های خواهان 370
3.اهم استدلال های خوانده 370
4.رأی دادگاه 371
بند سوم: دعوی شرکت نفت توربو کمپرسور علیه شورای اتحادیه اروپا 372
1.شرح سیر روند دعوی 372
2.اهم استدلال های خواهان 372
3.اهم استدلال های خوانده 373
4.رأی دادگاه 373
بند چهارم: دعوی بانک ملی ایران و زیرمجموعه های آن علیه شورای اتحادیه اروپا 374
1.اهم استدلال های خواهان 374
2.1.استدلال های بانک ملی ایران 374
2.2.استدلال های زیرمجموعه های بانک ملی ایران 377
1.اهم استدلال های خوانده 380
1.1.استدلال های علیه بانک ملی ایران 380
1.2.استدلال های علیه زیر مجموعه های بانک ملی ایران 383
3.استدلال های کمیسیون اتحادیه اروپایی 383
4.رأی دادگاه 383
بند پنجم: دعوی شرکت پشتیبانی، ساخت و تهیه کالای نفت علیه شورای اتحادیه اروپا 384
1.شرح سیر روند دعوی 384
2.اهم استدلال های خواهان 385
3.اهم استدلال های خوانده 388
4.رأی دادگاه 389
5.اهم استدلال های تجدید نظر خوانده 403
6.اهم استدلال های دادستان دادگاه عدالت اروپا 404
بند ششم: دعوی شرکت های تابعه شرکت ملی نفت ایران علیه شورای اتحادیه اروپا 406
1.شرح سیر روند دعوی 406
2.اهم استدلال های خواهان ها 406
3.اهم استدلال های خوانده 407
بند هفتم: دعوی شرکت فولمن علیه شورای اتحادیه اروپا 412
1.شرح سیر روند دعوی 412
2.اهم استدلال های خواهان 412
3.اهم استدلال های خوانده 413
4.رأی دادگاه 413
بند هشتم: دعوی کادی علیه شورای اتحادیه اروپا 415
1.اهم استدلال های خواهان 416
2.رأی دادگاه بدوی 417
3.اهم استدلال های تجدید نظر خواه 418
بند نهم: دعوی پست بانک علیه شورای اتحادیه اروپا 421
1.اهم استدلال های خواهان 422
2.اهم استدلال های خوانده 424
3.رأی دادگاه 425
بند دهم: دعوی شرکت سهامی بیمه ایران علیه شورای اتحادیه اروپا 427
1.اهم استدلال های خواهان 427
2.اهم استدلال های خوانده 429
3.رأی دادگاه 430
بند یازدهم: دعوای بانک توسعه صادرات ایران علیه شورای اتحادیه اروپا 432
1.اهم استدلال های خواهان 432
2.اهم استدلال های خوانده 433
بند دوازدهم: دعوی بانک رفاه کارگران علیه شورای اتحادیه اروپا 433
1.اهم استدلال های خواهان 434
2.اهم استدلال های خوانده 434
3.رأی دادگاه 434
بند سیزدهم: دعوی بانک ملت علیه شورای اتحادیه اروپا 435
1.اهم استدلال های خواهان 436
2.اهم استدلال های خوانده 436
3.رأی دادگاه 437
بند چهاردهم : دعوی بانک صادرات ایران علیه شورای اتحادیه اروپا 438
1.اهم استدلال های خواهان 438
2.اهم استدلال های خوانده 439
3.رأی دادگاه 439
بند پانزدهم : دعوی بانک سینا علیه شورای اتحادیه اروپا 440
بند شانزدهم: دعوی کشتیرانی علیه شورای اتحادیه اروپا 441
1.اهم استدلال های خواهانها 441
2.اهم استدلال های خوانده 442
3.رأی دادگاه 442
بخش سوم 445
راهکارهای حقوقی مقابله با تحریم های اعمال شده علیه ایران 445
گفتار اول: ساز و کارهای ملی 450
بند اول: اقامه دعاوی مسئولیت مدنی علیه دول خارجی در محاکم داخلی 450
گفتار دوم: ساز و کارهای منطقه ای 452
بند اول: درخواست بطلان تصمیمات شورای اتحادیه اروپایی 452
گفتار سوم: ساز و کارهای بین المللی 461
بند اول: موافقتنامه های دوجانبه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه گذاری بین ایران و سایر دولت ها 461
بند دوم: اقامه دعوی در دیوان بین المللی دادگستری 469
نتیجه گیری 477
تحلیل حقوقی برنامه عمل مشترک در خصوص مذاکرات هسته ای 490
فهرست منابع 495
الف) منابع فارسی 495
1. کتب 495
2. پایان نامه ها 496
3. مقالات 497
4. اسناد 498
ب) منابع لاتین 498
1. کتب 498
2. مقالات 504
3. اسناد 506
4. تصمیمات قضایی 508
5. پایگاه های اینترنتی 509