1- مفهوم لغوی و اصطلاحی ابـراء - واژگان مرتبط با ابـراء
2- اقسام ابراء
3- کلیاتی در «حق»
4- کلیاتی در «ایقاع
5- مقایسهی ابـراء با عناوین مشابه
6- قلمـروی فقهـی و حقـوقی ابـراء
7- ماهیّت ابراء و ارکان آن
8- بررسی اقوال فقها در ماهیّت ابراء و تطبیق نظر حقوق دانان برآن
9- ارکان ابراء و شرایط تحقّق آن
10- آثار و احکام ابراء
11- .....
«جهان در عصر کنونى، مملوّ از دیون و بدهىها است و دلیل آن شجاعت مردم نسبت به زندگى بالاتر از سطح امکاناتشان است»[1]. امروزه در جهان، تقریباً دیون و بدهىها، تمام افراد، بنگاهها و حکومتها را در همهی ابعاد زندگى در برگرفته است. در این خصوص، موریس آلیاس[2] مىنویسد: «اقتصاد جهانى امروزه، بر اهرمهاى چشمگیر بدهىها و دیون قرار دارد .... و در گذشته هرگز چنین سابقهاى از جهت گستردگى بدهى و دین دیده نمىشود».[3]
«جهان بشرى امروزه، در تمام سطوح فردى، بنگاهها و حکومتها در دیون غرق گردیده، به شکلى که بدهىها تأثیر مستقیمى بر زندگى مردم در هر مکانى دارد، و این نشان دهندهی اهمیت مسألهی دیون و بدهىها است».[4]
«در سطح فردى، بعضى از آمارها نشان مىدهند که 90 درصد درآمد ماهانه بسیارى از افراد، صرف دیون مختلف آنان، که ناشى از مسایل متنوع و گوناگون است، مىگردد.
مسایلى؛ نظیر خرید منزل، ماشین و اسباب و اثاثیه منزل، وامهاى بانکى جهت مصرف و ....».[5]
«در مورد بنگاهها، دیون مهمترین منبع تأمین مالى آنها است و لذا بازارهاى مالى دنیا، بیشتر بازارهاى دیون است تا بازارهاى سهام. همچنین اکثر شرکتها در تمامى اقصى نقاط عالم اقدام به صدور سندهاى دین مىکنند و در نتیجه، آن ها نشأت گرفتهی از دیون مىباشند، نه ناشى از سهامهاى شراکتى و مالکیّت؛ مثلاً در ایالات متحدهی آمریکا، بر حسب آمار ارائه شده، "سهام" حداکثر 5/4 درصد منابع تأمین مالى شرکتهاى سهامى را در بازارهاى مالى تشکیل مىدهد، در حالى که حدود 93 درصد آن ها ناشى از سندهاى بدهى است، و این علاوهی بر وامهاى بانکى است».[6]
البته، مباحثى در زمینه جهات انگیزشى فرد، بنگاه و حکومت براى سوق دادن آنها به سمت دیون و نیز مطالبى در خصوص اسباب گرایش به معاملات براساس دین و خرید و فروش بر روى آن مطرح است که برخی نویسندگان[7] به آن توجه کرده اند.
«با تمام این اوصاف، «دین» موضوعى قدیمى است و مردم در کلیهی ادوار تاریخى، معاملات و داد و ستدهایى که منجرّ به ایجاد بدهى مىگردیده، انجام مىدادهاند»[8]. همچنان که بحث «ابراء» نیز؛ همان طور که مرتبط با دین است، از مباحث جدید و مختص به عصر ما نیست، بلکه موضوعى قدیمى است که به صورت پراکنده در منابع اصیل امامیه و عامّه یافت میشود.
امید است در این رساله، با عنایت پروردگار و اهل بیت عصمت و طهارت ـ علیهم السّلام ـ و ارشادات اساتید بزرگوار، به تمامیزوایای مختلف بحث «ابراء» اشاره نموده و محصولی جامع و با رویکردی تحلیلی و انتقادی، تقدیم جامعهی علمی؛ حوزوی ـ دانشگاهی گردد.