حقوق دیپلماتیک

حقوق دیپلماتیک یکی از شعب مهم و پر اهمیت حقوق بین الملل است، حقوقی که رابطه دیپلماتیک میان دولت‌ها را تحت پوشش خودش قرار می‌دهد و رابطه دوستانه میان دولت‌ها را تقویت می‌نماید. به عبارت دیگر حقوق دیپلماتیک حقوق مربوط به سفارتخانه‌ها و اعضای آن می‌باشد. در عرصه بین المللی میان دو کشور ممکن است یک سری مسائل و مشکلاتی بروز نماید و موجب به خطر افتادن منافع طرفین گردد. در چنین وضعیتی توسل به راه حل دیپلماتیک امری مهم و حیاتی است و می‌تواند نیازهای دو طرف مقابل را به منظور حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات تأمین نماید. این ساز و کار معمولاً از طریق اعزام متقابل نمایندگان از سوی دولت‌ها و پذیرش آنها در قلمرو یکدیگر صورت می‌گیرد.

همانطور که در جامعه انسانها با یکدیگر در ارتباط و تعامل هستند ودر چارچوب حقوق و قوانین موضوعه روابط بین خود را تنظیم مینمایند دولت ها نیز بعنوان بازیگران اصلی نظام بین الملل ناگزیر به برقراری ارتباط و تعامل باهم هستند، و این برقراری ارتباط و تعامل از زمان پیدایش نخستین جوامع انسانی وجود داشته است و به تبع آن رفتار دولت ها در این خصوص به مرور زمان قانونمند و در چارچوب قواعد و وقوانین پذیرفته شده درآمده است وحقوق دیپلوماتیک کنسولی نیز که مابین دولت ها حکم فرما هست خود نتیجه این فرایند طولانی می باشد. حقوق دیپلماتیک بهمراه حقوق جنگ، یکی از قدیمی‌ترین شاخه‌های حقوق بین‌الملل عمومی محسوب می‌گردد که سابقه آن به گذشته‌های بسیار دور باز می‌گردد. در حال حاضر نیز معاهدات حقوق دیپلماتیک یکی از جهان ‌شمول‌ترین معاهدات بین‌المللی است و عمده تعهدات آن بخصوص کنوانسیون وین 1961 نـاظر بر روابط دیپلماتیک، جـزء تعهدات عام (erga omnes) محسوب می‌گردد که در نتیجه برای تمامی اعضای جامعه بین المللی لازم الاجرا می باشد.

 حقوق دیپلماتیک از قدیمی‌ترین بخش‌های حقوق بین‌الملل است که پیدایش آن به پیدایش دولت و ضرورت برقراری ارتباط میان دولت‌ها برمی‌گردد. از دیرباز دولت‌ها برای ارتباط با یکدیگر گاه اقدام به تعیین نمایندگانی برای سفر به کشور دیگر می‌کردند. تنظیم روابط تجاری میان دو کشور و حمایت از مردم سرزمین خود که در آن سرزمین اقامت می‌کردند از مهمترین وظایف این نمایندگان بود.

تحول مهم حقوق دیپلماتیک با تأسیس نمایندگی‌های دائمی در اواخر دوران رنسانس در دولت‌شهرهای ایتالیا اتفاق افتاد. این دولت‌شهرها اهمیت ایجاد هیئت‌های دیپلماتیک حرفه‌ای را دریافته بودند و مهمترین وظایف آن‌ها کسب اطلاعات، حمایت از منافع دیپلماتیک و نظامی دولت خود و گسترش روابط تجاری بود.

   اعضای وزارت امور خارجه به ویژه کارمندان رسته سیاسی، عمدتاً در مأموریت‌های خارج از کشور عهده‌دار اجرای بخشی از سیاست خارجی کشورمان می‌گردند که مجموعه اقدامات، تحرکات و ابتکارات آنان، فعالیت‌های دیپلماتیک خوانده می‌شود. کلیه این فعالیت‌ها و به طور کلی تمامی امور مربوط به دیپلماسی و روابط دیپلماتیک، در چارچوب ضوابط و مــقررات مشخصی صورت می‌گیرد که بدان حقوق دیپلماتیک می‌گویند.

آگاهی نسبت به مقررات حقوق دیپلماتیک در بسیاری از موارد می‌تواند از بروز مشکلات جلوگیری نماید و موفقیت مأموران اعزامی و حسن انجام وظایف محوله، مستلزم وقوف به مقررات حاکم بر روابط دیپلماتیک و اطلاع از حقوق و تکالیفی است که در این خصوص برخوردارند .علاوه براین از آنجاکه مأموران اعزامی فقط در برابر اعمال و اقداماتشان مصونیت دارند و هر لحظه ممکن است حادثه ای برای آنان رخ دهد، عدم آگاهی به مقررات حقوق دیپلماتیک و چگونگی برخورد در اینگونه موارد، می‌تواند مشکلاتی برای فرد و در مواردی برای دولت متبوع وی بدنبال داشته باشد. لذا با توجه به اهمیت اطلاع از مقررات حقوق دیپلماتیک  و بمنظور تسهیل دسترسی علاقه مندان به مقررات مذکور بویژه در رابطه با موضوعات کاربردی و دیگر مسائلی که محتمل است در طول مأموریت های دیپلماتیک پیش آید، سعی شده اهم موارد حقوق دیپلماتیک در کتابی که در پیش روی دارید، بیان گردد.