پیشگیری از جرم

افزایش نرخ ارتکاب جرائم و فقدان امکانات و هزینه­های لازم جهت اعمال سیاست­های کیفری، موجب شده است که موضوع پیشگیری از جرم به عنوان واکنشی پیشینی نسبت به پدیده مجرمانه، مورد توجه محافل دانشگاهی و مقامات سیاست­گذار و مجریان مربوط قرار گیرد. همچنین واکنش­های کیفری و رویکردهای اصلاح و درمان نیز، نتوانسته است انتظارت مقامات نهادهای عدالت کیفری، در برخورد موثر با پدیده مجرمانه را برآورده کند. امروز، رویکرد «پیشگیری بهتر از درمان است» با نگرشی واقع­گرایانه نسبت به پدیده­های اجتماعی، به خوبی توانسته است به هدف کاهش بزهکاری نائل شود. رویکردهای پیشگیری از بزهکاری، با پیش­بینی عوامل موجد جرم و انحراف، می­تواند سیاست­های لازم جهت کنترل و کاهش بزهکاری در آینده را در سیاست جنایی یک کشور، اعمال کند.

هر چند که توجه علمیبه موضوع پیشگیری از بزهکاری در میان دانشگاهیان و حقوقدانان کشور ما، نتوانسته است جایگاه شایسته خود را به دست آورد، لیکن با توجه به علل مذکور و همچنین تحولات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جمهوری اسلامیایران، این موضوع بیش از بیش مورد توجه مقامات و نهادهای متولی قرار گرفته است. با نگاهی به مبانی اساسی و نظام فرهنگی جمهوری اسلامیایران به راحتی می­توان به این موضوع دست یافت که پیشگیری از بزهکاری، اصلی مهم برای نهادهای جامعوی و دولتی در برخورد با پدیده مجرمانه است. همچنین فرهنگ اجتماعی حاکم بر جامعه جمهوری اسلامی ایران، فرهنگی مذهبی است که فرآیندی تربیتی ـ کنترلی رشدمدار را در خود جای داده است. وجود نهادهای تربیتی ـ کنترلی مانند نظام خانواده، نظام خویشان، نظام دوستان، نظام همسایگان، نظام محله، نظام اجتماع، در این فرهنگ، نشان از تقویت اصل تربیت و کنترل (پیشگیری) از جرم و انحراف است به گونه­ای که آخرین حلقه مبارزه با پدیده مجرمانه اعمال واکنش­های کیفری و به صورت محدود، است به گونه­ای که توسعه سیاست­های کیفری در نظام تربیتی دینی، خلاف اصل بوده و توسل به ابزارهای کیفری، در موارد ضرورت و عدم کارایی حلقه­های تربیتی ­ـ کنترلی (پیشگیری) مذکور، مجاز خواهد بود. قانون­گذار اساسی جمهوری اسلامیایران نیز، در بند (5) اصل 156 قانون اساسی، یکی از وظایف نهاد عدالت کیفری را اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم دانسته است. این تأکید قانون اساسی، نشان می­دهد که پیشگیری از بزهکاری یکی از حقوق اساسی تابعان حقوق کیفری در سیاست جنایی جمهوری اسلامیایران است به گونه­ای که اگر آن را به عنوان یکی از «حقوق ملت» ـ مندرج در قانون اساسی بدانیم ـ سخنی به گزاف نگفته­ایم. تحولات جدید سیاست جنایی جمهوری اسلامیایران در تصویب قانون پیشگیری از وقوع جرم، احیاء معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم و پلیس پیشگیری ناجا در حوزه تقنینی، قضایی و اجرایی، موید اهمیت موضوع پیشگیری و تلاش برای اجرای این اصل و حق اساسی است.

پیشرفت و دست­یابی به کاهش و کنترل بزهکاری مستلزم به کارگیری اقدامات و فرآیندهای پیشگیری اجتماعی و وضعی، مطابق با داده­های بومیو واقعیات اجتماعی است. از این رو لازم است که از تجربیات علمیو کاربردی سایر کشورهای پیشرو در زمینه پیشگیری از جرم، بهره برد. بدین منظور تلاش شده است که کتابی در این زمینه که بتواند راهکارهایی را در پیش روی جامعه علمیو سیاست­گذاران پیشگیری از بزهکاری قرار دهد، تهیه و به زبان فارسی برگردان شود که پس از بررسی و تدقیق علمیلازم، کتاب «پیشگیری از جرم» تألیف نیک­ تایلی[1] انتخاب شد. مولف کتاب آقای «نیک تایلی استاد بازنشسته موسسه علوم جرم جیل دندو[2] در کالج دانشگاهی لندن[3] است که قبل از آن استاد جامعه­شناسی در دانشگاه ترنت ناتینگهام[4] بوده است و حوزه مورد علاقه تحقیقاتی ایشان، سیاست­گذاری، پیشگیری از بزهکاری و روش­شناسی ارزیابی طرح­ها و پروژه­های پیشگیری از جرم است.»[5]. این کتاب محصول مطالعات و تلاش­های مولف در زمینه پیشگیری از بزهکاری است که به خوبی توانسته است اصول علمیپیشگیری ـ اعم از وضعی و اجتماعی ـ را با تطبیق با آمارها و داده­های موجود، تبیین و تشریح کند و از این جهت تحقیقی علمیـ کاربردی محسوب می­شود که کارایی آن همزمان برای جامعه علمیو مقامات رسمیو جامعویِ متولیِ پیشگیری از بزهکاری، مفید خواهد بود. تبیین مبانی و اصول کلی پیشگیری، تشریح انواع پیشگیری، تحلیل مطالعات میدانی، روش­شناسی پیشگیری، ارائه تمارین آموزشی، معرفی منابع برای مطالعه بیشتر، ارزیابی و نقد اقدامات و فرآیندهای پیشگیری از ویژگی­های ممتایز این کتاب است که موجب شده به عنوان متنی درخور ترجمه انتخاب گردد.

برگردان این کتاب با تأمل و دقت کافی صورت گرفته و تلاش شده است که مفاهیم و موضوعات آن به زبان و ادبیاتی قابل فهم بیان شود. پس از ترجمه اولیه کتاب، متن اصلی بار دیگر از جهت تطبیق با ادبیات علمیرایج در حوزه پیشگیری از بزهکاری مقابله و تنظیم گردید و در مواردی که نیاز به توضیح بیشتر بود، مترجمین اشارات لازم را به صورت پی­نوشت ارائه کرده­اند. همچنین جهت پاسداری از زبان شیرین فارسی، تلاش شده است که مفاهیم مبهمیکه در زبان فارسی به صورت دقیق ترجمه نشده­اند با بهره­گیری از واژگان مصوب و جایگزینِ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برگردان شوند.