اسباب معافیت و سقوط مسئولیت مدنی پزشکان

یکی از موضوعات مهمی که در سال‌های اخیر به لحاظ اهمیت و پیشرفت‌های علمی که در زمینه پزشکی صورت پذیرفته و تحول این حرفه و ایجاد تخصص‌های گوناگون و نهایتا تبعات آن به جهت بهره گیری از ابزار مختلف در تشخیص و درمان و پیشگیری که منجر به در معرض خطر قرار گرفتن مصلحت نفس و عقل شده، بحث حقوق پزشکی و متعاقب آن مسئولیت پزشکان است که میزان شکایات علیه آنان و عدم آگاهی این قشر و همچنین عموم مردم در این زمینه، نیاز مبرم به تحقیق در این خصوص را ایجاب می‌نماید. بدیهی است در چنین شرایطی اهمیت شأن پزشکان به عنوان خدمتگذاران صدیق جامعه و قضات محترم جهت رسیدگی به پرونده‌های مطروحه در این زمینه و همچنین وکلاء در راستای دفاع از موکل و نهایتا بیماران برای حفظ حقوق مربوط به خود و احترام متقابل به حقوق پزشکان و با توجه به وقوف بر عدم علم و دانش کامل مرتبطین و نارضایتی شدید مردم و همچنین پزشکان عزیز نسبت به دعاوی مطروحه علیه آنان بررسی در این باب را دو چندان می‌نماید. که چه بسا مطالب مطروحه در این زمینه موجب افزایش سطح دانش جامعه و نهایتا کاهش دعاوی غیرمرتبط و یا تسریع در رسیدگی به پرونده‌های مزبور در محاکم و احقاق حقوق آنان توسط همکاران محترم وکیل گردد.

با توجه به این که در خصوص مسئولیت مدنی پزشکان تحقیقات بسیاری صورت پذیرفته و اگرچه به عنوان یک معضل در زمینه حقوقی و پزشکی مطرح می‌باشد اما هیچ گاه به اندازه زمان حاضر به جهت گسترش و رشد روز افزون این علم، حاد و جدی نبوده است. اگرچه در این زمینه به شکل محدود در شرع مقدس در خصوص مبانی مربوطه بررسی صورت پذیرفته و همچنین توسط مسئولین و صاحبنظران علوم پزشکی و حقوق، نظریاتی در متون مربوط به مسئولیت ارائه گردیده اما واقعیت این است که ادبیات حقوقی ما در زمینه مسئولیت مدنی پزشکان چندان رضایت بخش نبوده است. لذا هدف از بررسی و ارائه نظریه ای جامع در خصوص موجبات تأثیرگذار بر معافیت و سقوط مسئولیت مدنی پزشکان و مبانی مربوطه می‌باشد جهت رفع مشکلات و موانع پیش روی قضات محاکم و پزشکان محترم و همچنین فراهم نمودن امکان بهره برداری هرچه مطلوبتر برای وکلاء است که عدم حل و بررسی این مسئله اجتماعی به دلیل عدم توجه کافی به بایسته‌ها و ضرورت‌های لازمه در این خصوص می‌باشد.

مطالب این نوشتار مشتمل بر چهار فصل است که عبارتند از:

فصل اول: کلیات شامل سه مبحث اعم از: تعاریف و مفاهیم، مبانی و انواع و ارکان مسئولیت مدنی پزشکان و همچنین سیر تحول تاریخی معافیت و سقوط مسئولیت مدنی آن‌ها.

فصل دوم: مبانی معافیت و سقوط مسئولیت مدنی پزشکان که هر یک به تفکیک در دو مبحث جداگانه مجموعا به صورت مبانی فقهی، حقوقی و قانونی مربوطه بیان گردیده است.

فصل سوم: بررسی اسباب معافیت مسئولیت مدنی پزشکان که شامل پنج مبحث: مشروعیت اعمال پزشکی، تخصص پزشک و رعایت موازین فنی و نظامات دولتی، رضایت بیمار، ابراء طبیب و استثنائات حکومتی می‌باشد.

فصل چهارم: در این فصل نیز اسباب سقوط مسئولیت مدنی پزشکان در هفت مبحث شامل: فعل زیان دیده (بیمار) و شخص ثالث، قوه قاهره، فوریت‌های پزشکی، اعمال حق و رفتار متعارف، غرور اجبار و اکراه، فسخ، ناممکن شدن انجام تعهد نیز تشریح گردیده است.