حقوق مالکیت فکری سازمانهای پخش صدا و تصویر

در جهان امروز که به دنیاى ارتباطات معروف است؛ یکى از قوى‌ترین و مهمترین ابزارها، شیوه‌هایى است که به کمک آنها انسان با دنیاى اطراف خود ارتباط برقرار مى‌کند. رسانه‌هاى جمعى، ارتباطات را در سطوح مختلف تسهیل کرده و فضایى مجازى براى انسان ایجاد کرده‌اند. با پذیرش حمایت از حقوق پدیدآورندگان آثار ادبى و هنرى در کنوانسیون برن، مسأله حمایت از حقوق مرتبط به طور جدى مورد توجه قرار گرفت. پیشرفت فناورى، افزایش نقش و اهمیت سازمان‌هاى پخش رادیو تلویزیونى در عرضه عمومى آثار ادبى و هنرى و سایر آثار و تجاوز به حقوق آنها، کشورها را متقاعد کرد براى حمایت از حقوق این اشخاص در سطح بین‌المللى، مقررات خاصى را تدوین کنند. کنوانسیون رم 1961 نقطه‌ى عطف این تلاش‌ها بود که براى اولین بار بطور ویژه به حمایت از حقوق سازمان‌هاى پخش پرداخت.

نیاز براى مطالعه جامع در زمینه مبناى حمایت از سازمان‌هاى پخش در زمینه بازنگرى و تجدید نظر در مفهوم و نقش حقوق مرتبط پس از اواسط سال 1990 مورد توجه  قرار گرفت. این نیاز به منظور نوسازى و احیاى سیستم حقوق مرتبط به رسمیت شناخته شده است ؛ در نتیجه برخى تحقیقات در رابطه با علل به رسمیت شناختن حقوق مرتبط صورت پذیرفت. حقوق مرتبط حقوق متعددى را با ماهیت‌هاى گوناگون ارائه مى‌دهد. در این کتاب حقوق مربوط به سازمان‌هاى پخش به طور اختصاصى مورد بررسى قرار مى‌گیرد. دکتر"Warner rumphorst" در مقاله‌اى که راجع به عدم تطابق تکنولوژى جدید با کنوانسیون رم است بیان مى‌دارد: «این مسئله‌اى ضرورى است که هدف قانونى حمایت از سازمان‌هاى پخش مشخص گردد» با این وجود تحقیقات جامعى که به بیان علل حمایت از حقوق سازمان‌هاى پخش بپردازد تا کنون انجام نپذیرفته است.

با توجه به اهمیت  نظام‌هاى حقوقى مربوط به پخش و حمایت از سیگنال‌ها، معاهدات بین‌المللى دیگرى نیز به حمایت از حقوق سازمان‌هاى پخش پرداخته‌اند که به مناسبت از آنها یاد خواهد شد که یکى از مهمترین  این عهدنامه‌ها، عهدنامه‌ى در حال تدوین مرتبط با سیگنال‌ها است. ظرافت و حساسیت آن باعث شده چندین سال در چالش تصویب باقى بماند و تصویب نهایى آن با تأخیر مواجه شود. در کشور ما صدا و سیما به عنوان تنها سازمانى که در کشور وظیفه مهم پخش را به عهده دارد، از این منظر داراى جایگاه ویژه‌اى است. با این حال گستردگى دامنه انتشار امواج، حوزه پوشش و نقش رسانه‌ها در کنترل و هدایت افکار عمومى، چالش‌هایى را در سطح ملى و فراملى فراروى سازمان پخش قرار داده است. در این پژوهش سعى بر آن است  روند کارى  عهدنامه در حال تدوین   را نیز مورد بررسى و تحلیل قرار گیرد تا آثار مستقیم آن بر صدا و سیماى ایران، در صورت عضویت یا عدم عضویت، معین گردد. در حال حاضر در کشورمان، قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان 1348 و قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتى 1352 و پیش نویس لایحه قانون جامع حمایت از مالکیت‌هاى ادبى و هنرى و حقوق مرتبط، برخى از جنبه‌هاى حقوق سازمان‌هاى پخش را مورد توجه قرار داده است. در این پژوهش سعى شده  با استفاده از مطالعات تطبیقى انجام شده به این سؤالات پاسخ داده شود.

ـ مبناى حمایت از حقوق سازمان‌هاى پخش چیست؟

ـ آیا کنوانسیون‌ها و معاهدات موجود بین‌المللى، جوابگوى حمایت از حقوق سازمان‌هاى پخش بوده اند؟

ـ محدوده  معاهده در حال تدوین حمایت از سیگنال‌هاى  وایپو تا چه حد است؟

ـ آیا قوانین موضوعه ایران حقوق سازمان‌هاى پخش را به رسمیت شناخته است؟

ـ نحوه مواجهه سازمان صدا و سیما در خصوص عهدنامه در حال تدوین چگونه باید باشد؟

با توجه به مطالعات و بررسى‌هاى انجام شده در تحقیق مى‌توان به این فرضیات اشاره کرد :

ـ در مورد حمایت از حقوق سازمان‌هاى پخش رادیو تلویزیونى در ایران، جز برخى اشارات در  قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان 1348 و قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتى 1352 قانون موضوعه‌اى وجود ندارد و وضع قوانین تکمیلى  و تصویب  پیش نویس جدید  لایحه قانون جامع حمایت از مالکیت‌هاى ادبى و هنرى و حقوق مرتبط ضرورى است .

ـ با پیشرفت فناورى و ظهور تکنولوژى‌هاى جدید و مسایل حقوقى جدید مربوط به آنها از جمله اینترنت و ماهواره ،کنوانسیون‌ها و معاهدات بین‌المللى موجود  نیز نیاز به اصلاح و به روز نمایى دارند.

ـ معاهده در حال تدوین نیز با حمایت از سیگنال‌ها حمایت مضاعفى از سازمان‌هاى پخش به عمل آورده است.

ـ صدا و سیماى ایران در مواجهه با عهدنامه بایستى بسیار محتاطانه عمل کرده و حتى  در صورت الحاق به آن، جهت حفظ منافع کشور از «حق شرط» در برابر حقوقى که منافع سازمان پخش ایران را به خطر مى‌اندازد، استفاده نماید.

در این پژوهش رسیدن به اهداف ذیل مد نظر بوده است :

ـ بررسى تطبیقى حقوق سازمان‌هاى پخش با توجه به کنوانسیون‌ها و معاهدات موجود بین‌المللى و تبیین حقوق مزبور براى سازمان صدا و سیما، ارگانهاى ذیربط و دانشجویان مالکیت فکرى

ـ ارتباط عهدنامه در حال تدوین با سایر مقررات بین‌المللى

ـ تحلیل حقوق سازمان‌هاى پخش در ایران و بررسى قراردادهاى مرتبط با سازمان پخش

ـ نشان دادن خلاءهاى قانونى

ـ ارائه پیشنهادهاى تکمیلى

کتاب حاضر در چهار فصل تدوین گردیده است. در فصل اول کلیات مربوط به مفاهیم و مبانى حقوق مالکیت فکرى، تاریخچه، نظامها و اصول حقوقى راجع به پخش رادیو و تلویزیونى و مفاهیم «پخش»، «سازمان پخش» و «حقوق سازمان‌هاى پخش» در سه مبحث بررسى شده است. فصل دوم نیز به کنوانسیون رم، سایر معاهدات موجود بین‌المللى و مقررات و دستورالعملهاى اروپا  در سه قسمت مجزا پرداخته شده است. به لحاظ ارزش و اهمیت ویژه موضوع معاهده در حال تدوین حمایت از سیگنال‌ها و کار گروه‌هاى مربوط به وایپو نیز جداگانه در فصل سوم مطرح گردیده است. فصل چهارم نیز مربوط به قوانین و مقررات مالکیت فکرى ایران راجع به حقوق سازمان‌هاى پخش و نیز قراردادهاى مرتبط با آن مى‌باشد و در پایان به ارائه نتایج و پیشنهادهایى در این زمینه اقدام نموده‌ایم.

لازم به ذکر است در زمینه حقوق مؤلف تحقیقات زیادى به صورت کتاب، پایان‌نامه و مقاله صورت گرفته است اما در مورد حقوق مالکیت فکرى سازمان‌هاى پخش آثار بسیار محدودى در حد مقاله و ترجمه انجام شده است و تاکنون کار مستقلى صورت نگرفته است. در این پژوهش که به روش اسنادى و کتابخانه‌اى صورت گرفته، سعى شده است حقوق سازمان‌هاى پخش صدا و تصویر به طور مفصل تدوین شود.