کارگاه آموزشی اعتبار امر مختوم کیفری؛ شرایط و آثار آن در آیینه عمل

این کارگاه در قالب یک دوره دو‌قسمتی و با تدریس دکتر یاسر حاجی‌پور (بازپرس دادسرای عمومی و انقلاب تهران و مدرس دانشگاه) برگزار شده است. طراحی این دوره مبتنی بر تجربه مستقیم مدرس در فرآیند تعقیب و رسیدگی کیفری است و به یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین نهادهای آیین دادرسی کیفری می‌پردازد؛ نهادی که تشخیص صحیح یا نادرست آن، می‌تواند به صدور قرار درست یا ورود غیرقانونی به ماهیت پرونده منتهی شود. ‍

اعتبار امر مختوم کیفری به‌عنوان یکی از جهات عینی سقوط تعقیب کیفری، تضمین‌کننده اصل منع محاکمه و مجازات مجدد برای یک عمل مجرمانه است. با این حال، در رویه قضایی، احراز تحقق این اعتبار همواره ساده و بدون اختلاف نظر نیست. اشتباه در تشخیص شرایط آن، در عمل یا به ادامه رسیدگی در پرونده‌های مختومه منجر می‌شود یا بالعکس، مانع رسیدگی در پرونده‌هایی می‌گردد که هنوز واجد شرایط اعتبار امر مختوم نیستند. همین خطاهای تشخیصی، این نهاد را به یکی از موضوعات پرتکرار و چالش‌برانگیز در دادسراها و محاکم کیفری تبدیل کرده است.

در این کارگاه آموزشی، اعتبار امر مختوم کیفری نه صرفاً به‌عنوان یک قاعده نظری، بلکه در بستر واقعی دادرسی کیفری و با اتکا به رویه عملی بررسی شده است. ساختار دو‌بخشی کارگاه این امکان را فراهم کرده است که ابتدا تعریف، ارکان و مبانی این نهاد حقوقی به‌طور دقیق تبیین شود و سپس آثار، پیامدها و استثنائات آن در تصمیم‌گیری قضایی مورد تحلیل قرار گیرد؛ به‌نحوی که شرکت‌کننده بتواند معیار تشخیص این اعتبار را مستقیماً در پرونده‌های عملی به‌کار گیرد.

محورهای اصلی کارگاه در این کارگاه آموزشی، مباحث زیر با تأکید بر تحلیل کاربردی و مستند به مقررات قانون آیین دادرسی کیفری بررسی شده است:

▪  تعریف اعتبار امر مختوم کیفری و جایگاه آن به‌عنوان یکی از جهات عینی سقوط تعقیب کیفری

▪  بررسی ارکان تحقق اعتبار امر مختوم و شرط قطعیت رسیدگی پیشین

▪  تحلیل وحدت اصحاب دعوا، وحدت موضوع و وحدت سبب و نقش آن‌ها در تشخیص اعتبار امر مختوم

▪  بررسی آثار تحقق اعتبار امر مختوم در فرآیند دادرسی و تکلیف مقام قضایی به صدور قرار موقوفی تعقیب

▪  تبیین تفاوت عنوان اتهامی با موضوع واقعی اتهام و تأثیر آن در اعمال قاعده اعتبار امر مختوم

▪   بررسی استثنائات وارد بر اعتبار امر مختوم کیفری، به‌ویژه امکان تعقیب مجدد در صورت کشف دلیل جدید

▪  تحلیل نمونه‌های عملی و آرای صادره در رویه دادسرا و محاکم کیفری

طرح این مباحث همراه با مثال‌های واقعی از پرونده‌های کیفری و تصمیمات قضایی، به مخاطب کمک می‌کند معیارهای تشخیص اعتبار امر مختوم کیفری را در مقام عمل و نه صرفاً در سطح مفاهیم انتزاعی، به‌درستی درک کند. این رویکرد، کارگاه را به منبعی کاربردی برای قضات، وکلا، مشاوران حقوقی و دانشجویان حقوق تبدیل کرده است که به‌طور مستمر با مسائل تعقیب کیفری مواجه‌اند.

این کارگاه در تاریخ 19/09/1404 و توسط انتشارات مجد برگزار شده است؛ مجموعه‌ای که با تمرکز بر آموزش‌های تحلیلی و مبتنی بر تجربه عملی، همواره در تلاش است محتوایی ارائه دهد که مستقیماً در تصمیم‌گیری قضایی و فعالیت حرفه‌ای حقوقی قابل استفاده باشد.