نقش معماری در پیش گیری از جرم

جوامع انسانى همواره با پدیده‌هاى مجرمانه و منحرفانه روبرو هستند. در جوامع همیشه افرادى وجود دارند که منافع مادى خود را از طریق نقض قوانین و مقررات تأمین مى‌کنند و بالاخره جوامع انسانى، براى ادامه حیات و تحول موزون و حفظ نظم عمومى خود، همواره با این قبیل افراد به عنوان بزهکار و کجرو مقابله مى‌کنند و علیه آنان از خود واکنش قهرآمیز نشان مى‌دهند. بنابراین پدیده مجرمانه، عمرى به قدمت اجتماعات انسانى دارد، لیکن اشکال آن، بر حسب زمان و مکان از یک سو، و ماهیت و میزان رشد و پیشرفت هر جامعه از سوى دیگر، متفاوت است.

در جرم‌شناسى، پیش‌گیرى شامل اقدامات اجتماعى ـ وضعى است که به منظور جلوگیرى از ارتکاب جرم در آینده، کاهش و محو بزهکارى اتخاذ و اعمال مى‌شود. در سال‌هاى اخیر، توجه به بحث پیش‌گیرى از جرم اهمیت ویژه‌اى یافته است، چنانکه با تصویب کلیات لایحه پیش‌گیرى از وقوع جرم در کمیسیون حقوق و قضایى مجلس شوراى اسلامى، مرحله‌اى نوین در هنجارمند و عملیاتى شدن پیشگیرى از جرم در سیاست جنایى ایران آغاز گردیده است. زیرا در صورت تصویب این لایحه، پیش‌گیرى از وقوع جرم در حقوق ایران موضوعیت اجرایى پیدا خواهد کرد.

امروزه جرم و ترس از آن، به یک پدیده نگران کننده فراگیر در تمام جوامع تبدیل شده است. نرخ بالاى جرم و افزایش ناهنجارى‌هاى اجتماعى که یکى از پیچیده‌ترین مسائل شهرى دنیا است باعث ایجاد حس ناامنى و تحمل بسیارى از مشکلات و هزینه‌ها از جمله هزینه‌هاى مالى براى شهروندان و جامعه شده است. ناگفته پیدا است که براى از بین بردن یا کاهش بزهکارى و آثار آن باید عوامل جرم را شناسایى کرد.

آمارهاى موجود در کشورهاى جهان نشان مى‌دهد که پیش‌گیرى از جرم لزومآ از طریق افزایش نیروهاى پلیس، تدابیر شدید امنیتى، صدور احکام مجازات‌هاى شدید و احداث زندان‌هاى بیشتر محقق نمى‌شود؛ مبارزه با تبهکارى از گذر مبارزه با عوامل جرم‌زا نتایج پایدارترى را بدنبال خواهد داشت. این عوامل به دو دسته عوامل درونى (فردى) و عوامل بیرونى (محیطى) تقسیم مى‌شوند. بى‌تردید، رابطه انسان با محیط پیرامون او، به وسیله مجموعه کنش‌هاى او نمود مى‌یابد.

بدین سان، این شرایط محیطى است که تا اندازه زیادى حدود و نحوه عمل و شیوه رفتارهاى انسان را مشخص مى‌نماید.

کتاب پیش رو، یعنى «نقش معمارى در پیشگیرى از جرم»، در واقع کمکى به طراحى مناسب و کاربرى مؤثر فضا و محیط از نظر معمارى است که منجر به کاهش فرصت‌هاى ارتکاب جرم، ترس از جرم و بهبود کیفیت زندگى خواهد شد. اندیشه اصلى اثر حاضر مبتنى بر این است که رفتار انسانى در محیط شهرى تحت تأثیر طراحى محیط (ساختمانها، خیابانها، کوچه‌ها، پارکها،و...) قرار دارد. بنابراین، توجه به نیازهاى انسانى در معمارى مسکن، ساختمان‌ها، خیابان‌ها و مکان‌هاى عمومى و نیز توجه به معیارها و اصول شهرسازى، خود از عوامل پیشگیرى از جرم محسوب خواهد شد.

امید است، اثر حاضر که نخستین ترجمه در زمینه پیشگیرى از جرم و معمارى محیطى به زبان فارسى است بتواند نقطه عطفى در رعایت اصول طراحى و ساخت و ساز (معمارى و شهرسازى) با هدف کاهش جرم باشد. بى‌گمان، متولیان امور شهرى یعنى شهرسازان، معماران، مهندسان ساختمان، شهرداران وحتّى پلیس و جرم شناسان مخاطبان عمده این اثر در بُعد کاربُردى آن هستند؛ اما جنبه‌هاى نظرى پیشگیرى و طراحى محیطى قابل توجه دانشجویان حقوق کیفرى و جرم شناسى، معمارى، شهرسازى، جامعه‌شناسى و... خواهد بود.