معافیت از مسئولیت مدنی در حوادث ورزشی

از دیدگاه اسلام و جامعه، ورزش وسیله ای است برای بیشر تلاش کردن و بهتر کار کردن برای تقرب به خدا. بنابراین ورزش‌هایی که خلاف این موارد است و هدفشان آزار شخص یا نفس یا غیره است دارای اشکال شرعی بوده و مورد تأیید نمی باشد. مبنای مخالفت شرع صدمات طبیعی و حرکات عادی و متعارف که مطابق موازین و عرف ورزشی باشد نیست بلکه حرکات غیر طبیعی و صدمات زیان آور است. محیط ورزشی مکان مقدس و ورزش کردن برای رضای خدا عبادت محسوب می‌شود.

در عصر کنونی ورزش قلب میلیون‌ها انسان را در سر تا سر جهان تسخیر کرده است و ورزشکاران عالم صرف نظر از نژاد و دین و رنگ و سرزمین و آرمان‌های سیاسی در همه رشته‌های ورزشی در کنار یکدیگر به ورزش می‌پردازند. مسابقات ورزشی (جام جهانی و بازی‌های المپیک) مرزهای سیاسی و عقیدتی را در هم می‌شکند و شور و هیجان در بین مردم می‌آفریند. ورزشکاران و قهرمانان رشته‌های گوناگون برای جوانان و نوجوانان و همه مردم جهان الگوی رفتاری هستند. حتی رؤسای ملت‌ها به مقام قهرمانان به عنوان سمبل ملی احترام می‌گذارند و با حضور در ورزشگاه‌ها و میادین ورزشی و در کنار مردم به تشویق و تقدیر از ورزشکاران و قهرمانان می‌پردازند.

در جهان کنونی ورزش یکی از راه‌های موثر تربیتی و اخلاقی به ویژه برای جوانان است؛ وسیله ای که روز به روز چهره علمی بیشتری پیدا می‌کند. از نظر سیاسی نیز پیروزی در میدان‌های ورزشی وسیله مفیدی برای تبلیغ و اثبات اعتبار ملی و از اسباب قدرت به شمار می‌رود به همین جهت بودجه‌های کلان و نیرو‌های انسانی فراوان برای پیشرفت ورزش و توفیق در میدان‌ها صرف می‌شود. از سوی دیگر در جوامعی که در زمینه ورزش نارسائی‌های کمی و کیفی وجود دارد جامعه از بسیاری جهات دچار عقب ماندگی می‌شود و هدف از ورزش تنها سرگرمی یا اشتغالی پولساز نیست بلکه هدف نهایی تأمین سلامت (جسمی و روانی) و تقویت روحیه جوانمردی و سخت کوشی است.

اصل بر این است که ورزشکار یک شخص پهلوان و با اخلاق و رقابت‌های ورزشی رقابت‌هایی جوانمردانه می‌باشد. در اکثر ورزش‌های متداول برخورد و ایراد صدمه غیر قابل اجتناب است؛ اگر ورزشکاری ناخواسته و بدون سوءنیت و با رعایت قوانین و مراقبت‌های لازم با زدن ضربه به صورت متعارف باعث ایراد صدمه به طرف مقابل شد می‌تواند معاف از مسئولیت شود. (معافیت از مسئولیت مدنی و کیفری) ورزشی مثل تکواندو که در سطح جهانی و المپیک برگزار می‌شود و دارای فدراسیون جهانی و قوانین و آیین نامه‌های مدون می‌باشد و ضربات به صورت کنترل شده و با استفاده از تجهیزات (کلاه، دستکش، ساق بند، محافظ دندان و...) بین ورزشکاران رد و بدل می‌شود اگر حادثه ای غیر عمد اتفاق افتاد و باعث ایجاد صدمه برای ورزشکار شد می‌تواند باعث معافیت از مسئولیت (مسئولیت مدنی) شود.

آیا ورزش تکواندو را می‌توان با دوئل (مبارزه آزاد تا حد مرگ و کشتن طرف مقابل) یا کشتی کج (زدن ضربات آزاد و غیر قابل کنترل) در یک سطح قرار دارد؟ آیا می­توان حوادث و آسیب‌هایی که از رشته ورزشی تکواندو و با زدن ضربات قانونی و شرعی و متعارف ناشی می‌شود را با دوئل و کشتی کج یکسان در نظر گرفت؛ در دوئل و کشتی کج هدف از پا در آوردن حریف می‌باشد و قصد خاص و عمد برای وارد کردن خسارت و از بین بردن رقیب وجود دارد که شرعاً و عقلاً و عرفاً پذیرفته نیست. اما در رشته تکواندو ضربات کنترل شده و مطابق قوانین و به صورت متعارف می‌باشد و اگر هم آسیبی به وجود آید اصل بر این است که غیر عمدی و ناخواسته بوده و این وجود دلایل معافیت از مسئولیت را اقتضاء می‌کند.

اگر ما دامنه­ی مسئولیت در امور ورزشی را به حرکات و تکنیک‌های مجاز نیز سرایت دهیم چگونه می‌توان از مردم انتظار داشت به ورزش بپردازند؟ چگونه می‌توان انتظار پیشرفت و ترقی در ورزش را داشت؟ آنچه مسلم است چنانچه سؤنیت ورزشکاری در بکارگیری حرکات و تکنیک‌های ورزشی احراز گردد جای هیچ گونه تردیدی در مسئولیت و محکومیت وی باقی نمی ماند.

باید توجه داشت که در عرف بازی‌های ورزشی خطاهای ناخواسته و قابل اغماض فراوان است . از لغزش‌های جزئی که لازمه نشاط و غرور جوانی است باید گذشت و تنها به خطاهای بزرگ و به ویژه عمد یا بی اعتنایی به اضرار پرداخت. برای مثال: در ورزش بوکس هیچ ضربه ای به رقیب از پا در آمده مجاز نیست و آنچه رنگ آزار، انتقام جویی و خودنمایی بیهوده بگیرد از آیین جوانمردی (قانون بازی) خارج است هرچند داور حرفه ای نیز آن را خطا نداند و در شمار ضربه‌های خطا نیامده باشد.