مبادی علم قواعد فقه

هرعلمی دارای مبادی خاص خودش است و شناخت آن‌ها، کمک مؤثری در فهم صحیح مباحث آن علم دارد.

مبادی هرعلمی به مقدمات خارجی آن علم، تعبیر می‌شود که به کلیات نیز معروف است و در مقابل مقدمات داخلی هرعلم قرار دارد که به مسایل آن علم نیز تعبیر می‌گردد. ازاین‌رو، مبادی هرعلمی در خارج از خود آن علم؛ و مسایل هرعلمی در داخل خود آن علم بحث می‌شود.

مبادی هرعلمی از حیث طبقه‌بندی علوم، در علم بالاتر از خود آن علم، قرار دارد؛ برای مثال، مبادی علم فقه از علم فقه در رتبة بالاتری قرار دارد، زیرا مبادی علم فقه در علم اصول فقه بحث می‌شود.

یکی از علوم اسلامی، علم قواعد فقه است. به این استدلال که علم قواعد فقه، یک دانش مستقل از سایر علوم - و حتی علم فقه - محسوب می‌شود. ازاین‌رو، علم قواعد فقه نیز مانند سایر علوم، دارای مبادی اختصاصی خودش است و نیز مبادی علم قواعد فقه از علم قواعد فقه در رتبة بالاتری قرار دارد.

علی‌رغم نوشته‌های مختلفی که در موضوع قواعد فقه نگارش یافته، تاکنون کسی در خصوص مبادی قواعد فقه به تألیف نپرداخته است تا «مقدمات خارجی یا کلیّاتِ علم قواعد فقه» در آن، مورد بحث قرار گیرد.

این حقیقت، اساتید فنّ را در استمرار بخشیدن به تلاش علمی جهت تألیف کتاب مناسب مبادی علم قواعد فقه برمی‌انگیزد، تا خلأ علمی موجود مرتفع گردد و نوشتار حاضر تلاشی در این خصوص محسوب می‌شود. به این مناسبت، عنوان کتاب، «مبادی علم قواعد فقه» نام‌گذاری شده است.

سرفصل‌های این نوشتار به سه فصل - و به این شرح - تقسیم شد‌ه‌اند: فصل نخست به «مبادی تصوری علم قواعد فقه»؛ و فصل دوم و سوم به «مبادی تصدیقی علم قواعد فقه» پرداخته است. با این تفکیک که فصل دوم به «مبادی تصدیقی اصول متعارفة علم قواعد فقه»؛ و فصل سوم به «مبادی تصدیقی اصول موضوعة علم قواعد فقه» اختصاص داده شده است؛ هم‌چنین فهرست مطالب و مقدمة کتاب در آغاز آن؛ و نتیجة نهایی و فهرست منابع در پایان آن طرح گردیده‌اند.

توجیه علمی این تقسیم‌بندی نسبت به سه فصل مذکور کتاب چنین است که هرکسی به مبادی علم قواعد فقه می‌پردازد، ناچار است که ابتدا مبادی تصوری علم قواعد فقه را در فصل نخست بیاموزد تا بتواند ماهیت حدود و تعاریف مبادی و مسایل علم قواعد فقه را بشناسد، زیرا حدود و تعاریف هرعلمی - و از جمله حدود و تعاریف علم قواعد فقه - به ماهیت مبادی و مسایل آن علم می‌پردازد و فارغ از ادلة اثبات هرکدام‌، تصوری درست نسبت به ماهیت مبادی و مسایل آن علم می‌دهد؛ سپس مبادی تصدیقی، اعم از اصول متعارفه و اصول موضوعه علم قواعد فقه را در فصل دوم و سوم بیاموزد تا بتواند اصول متعارفه و اصول موضوعه علم قواعد فقه را بشناسد، زیرا مبادی تصدیقی هردانشى، مانند مبادی تصوری آن، بدون استدلال پذیرفته مى‌شود و استنتاج احکام دیگر برپایة آن صورت مى‌گیرد و فرض بر این است که این مبادی تصوری و تصدیقی در دانش دیگر (مربوط)، اثبات شده‌اند و آن دانش دیگر (مربوط)، مبادی علم قواعد فقه است.