بسترهای تقنینی و اجرایی در حمایت از زنان بی سرپرست و بدسرپرست

زنان بی­سرپرست و بدسرپرست از جمله گروه­های آسیب­پذیر اجتماعی هستند که با مشکلات و موانع زیادی در زندگی فردی­، خانوادگی و اجتماعی خویش مواجهند­. این گروه از زنان اغلب با عوامل آسیب­زایی هم­چون تبعیضات فرهنگی، ضعف دسترسی به فرصت­های شغلی، بی­سوادی یا کم­سوادی، نداشتن درآمد مستمر و مشکلات روحی و روانی مواجه می­باشند. با این بیان، اهمیت و ضرورت حمایت از این قشر آشکارتر می­شود.

حمایت از زنان بی­سرپرست و بدسرپرست، در نظام حقوقی اسلام از پیشینه قوی و مستحکمی برخوردار است؛ قانونگذار نظام اسلامی با توجه به اصل حفظ نهاد خانواده­، اصل برقراری عدالت اجتماعی­، اصل پیشگیری از مفاسد اجتماعی، اصل رعایت حقوق شهروندی و ... مکلف بوده است تا این گروه را زیر چتر حمایتی خود قرار دهد.

در نظام حقوقی ایران نیز با پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام سیاسی-­ اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر موازین دین مبین اسلام­، اصول ده، بیست، بیست­ و ­یک و بیست­ و نه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بر تامین نیازهای زنان بی سرپرست و زنان سرپرست خانوار به عنوان اقشار آسیب­پذیر جامعه تاکید شده است­. بر این اساس دولت مکلف است در جهت اعطای حقوق این زنان تدابیری بیندیشد که از جمله آن­ها می­توان به پرداخت مستمری، ودیعه مسکن، بهبود تغذیه، خدمات درمانی و تسهیلات اشتغال­زایی اشاره کرد که صراحتاً می­توان گفت بسیاری از این زنان از این حمایت­های قانونی بی­بهره­اند. لذا بدلیل ناکارآمدی قوانین و عدم کفایت آن­ها در حمایت از این قشر، مطالعه وضعیت این زنان، مشکلات و مسائل آنان و تدقیق در مبانی فقهی و اصول حمایتی از آنان و تحلیل و ارزیابی قوانین موجود، جهت حمایت هرچه بیش­تر از این قشر از زنان لازم و ضروری به نظر می­رسد.

با دقت در تحقیقات صورت گرفته که البته از نظر تعداد بسیار اندک بوده، بر نگارنده مسلم گردید که پژوهشی با این عنوان بطور مستقل، تاکنون به رشته تحریر در نیامده است. تحقیقاتی که تا به حال در این زمینه انجام شده بیش­تر پیرامون مباحث اجتماعی و روانشناسی مرتبط با موضوع می­باشد.

از سویی دیگر در پژوهش حاضر به تبیین مفاهیم بی­سرپرستی و بدسرپرستی و حمایت از زنان بی سرپرست و  بدسرپرست با توجه به عرف و حقوق کشور ایران پرداخته می­شود و امتیاز دیگر این تحقیق، بررسی قوانین موجود از جهت کارآمدی آن­ها و هم­چنین جامعیت و شمولیت این قوانین در خصوص حمایت از زنان بی­سرپرست و بدسرپرست می­باشد و تلاش بر آن است تا در نهایت پس از شناخت خلأهای قانونی، با بهره­گیری از منابع غنی فقهی در جهت حمایت از زنان، با ارائه راهکارها و پیشنهادات، حمایت هرچه بیش­تری از این قشر افراد آسیب پذیر جامعه به عمل آید.

لازم به ذکر است که: روش تحقیق تحلیلی – توصیفی بوده و تازگی بحث و عدم تحقیقات و پژوهش­های کافی در این زمینه باعث کمبود منابع فقهی و حقوقی در این خصوص گردیده بود. از طرف دیگر نبود آمار دقیق مرتبط با مسائل این زنان، تحلیل و بررسی موضوعات را سخت­تر می­کرد. با این وجود، در این پژوهش، به ابعاد فقهی و حقوقی حمایت از این زنان پرداخته شده است.