ترجمه مجموعه مقالات همایش بین المللی بشردوستانه عرفی

میهمانان گرامى، اساتید، محققین و کارشناسان محترم، همکاران عزیز،

براى من و همکارانم بسیار مایه افتخار و خرسندى است که امروز در بین شما و در تالار دانشکده حقوق و علوم سیاسى دانشگاه تهران، قدیمى‌ترین و معتبرترین دانشگاه و دانشکده در ایران حضور داریم. اول از هر چیز، مایلم از دوستانمان در مرکز مطالعات عالى بین‌الملل، به ویژه دکتر مصفا، پروفسور ممتاز و دکتر کریمى، رئیس دانشکده، که بدون کمک ایشان برگزارى این کنفرانس ممکن نبود، کمال تشکر را داشته باشم. همچنین از همکارانمان در جمعیت هلال احمر ایران و کمیته ملى حقوق بشردوستانه، که مانند همیشه براى برگزارى این نشست کوشش کردند، قدردانى مى‌کنم. تشکر ویژه دارم از دوستان و همکارانمان در قوه قضاییه، به ویژه دفتر امور بین‌الملل، که ترجمه جلد اول کتاب را انجام داده و نیز از انتشارات مجد که مسئولیت چاپ این کتاب را بر عهده داشت.

استادان و دانشجویان گرامى،

جامعه بین‌الملل وظیفه حمایت و امدادرسانى به قربانیان درگیرى‌هاى مسلحانه را بر عهده کمیته بین‌المللى صلیب سرخ قرار داده است. بر اساس این وظیفه، این کمیته بایستى همچنین براى اشاعه حقوق حاکم بر مخاصمات مسلحانه تلاش کند، حقوقى که به عنوان حقوق بین‌الملل بشردوستانه نیز شناخته مى‌شود.

بر همین مبنا، کمیته بین‌المللى صلیب سرخ همواره با دولت‌ها در تدوین، تصویب و اجراى معاهدات حقوق بین‌الملل بشردوستانه همکارى داشته است. در همین راستا، چهار کنوانسیون ژنو که توسط تمامى کشورها پذیرفته شده است، به عنوان عامل محرک همکارى‌هاى این کمیته با دولت‌ها عمل کرده است. البته پروتکل‌هاى الحاقى مصوب 1977 نیز که به تصویب بیشتر دولت‌ها رسیده است، به همین ترتیب مى‌باشد.

در دهه 90 میلادى، جامعه بین‌الملل از کمیته بین‌المللى صلیب سرخ خواست تحقیقى را در خصوص رویه‌هاى حاضر دولت‌ها و نیز سازمان‌هاى بین‌المللى و داخلى با هدف تدوین یک سرى قواعد عرفى حاکم بر مخاصمات به انجام رساند.

این هدف مهم طى یک دهه فعالیت و تحقیق، صرف منابع مالى گسترده و مهم تر از همه کار مشترک گروهى از کارشناسان و اساتید برجسته حقوق در سطح بین‌المللى مانند پروفسور ممتاز تحقق پذیرفت.

نتیجه این تحقیق شناخت 161 قاعده عرفى بود که در این میان 146 قاعده در تمام انواع مخاصمات مسلحانه قابل اعمال مى‌باشند؛ یعنى هم در مخاصمات مسلحانه بین‌المللى و هم مخاصمات مسلحانه داخلى، حتى اگر طرف‌هاى درگیر عضو معاهدات مربوطه نباشند.

اساسنامه دیوان بین‌المللى دادگسترى عرف را به عنوان اولین منبع اصلى حقوق بین‌الملل به رسمیت شناخته است. بدون تردید، قواعد عرفى بیش از اهمیت حقوقى، از نظر فرهنگى و تاریخى حائز اهمیت هستند.

به بیان دیگر، عرف را زمانى مى‌توان به عنوان یک قانون لازم‌الاجرا در نظر گرفت که علاوه بر رویه دولتى، عامل دیگرى به عنوان عنصر معنوى یاopinio juris  نیز وجود داشته باشد؛ مقوله‌اى که ریشه در فرهنگ، تاریخ و مذهب جوامع بشرى دارد.

آنچه در ده سال گذشته در همکارى با مؤسسات دولتى و غیردولتى، محافل علمى و مراکز دینى در ایران محقق شده نشان دهنده این واقعیت است که تعالیم الهى و شیعى نقش مهمى در شکل‌گیرى حقوق بین‌الملل بشردوستانه داشته‌اند.

اعضاى محافل علمى و دینى مانند آیت الله عمید زنجانى استاد دانشگاه تهران و رئیس سابق این دانشگاه و آیت الله محقق داماد که امروز در جمع ما حضور داشته و سخنرانى ایراد خواهند کرد بر این اعتقاد هستند که مسلمانان و دولت‌هاى اسلامى با رویه‌هایى که با حقوق بین‌الملل بشردوستانه مطابقت دارند موافق هستند، چرا که چنین رویه‌ها و مقرراتى با قواعد اسلامى و فقهى مطابق هستند.

خانم‌ها و آقایان،

برگزارى و حضور در این کنفرانس، در دانشگاه تهران و ایران، امرى بسیار حائز اهمیت است. معتقدم که تاریخ و فرهنگ این کشور و مردم آن مى‌توانند کمک‌هاى شایانى به ترویج عناصر اصلى این قواعد از جمله حس همدردى، روابط انسانى و حس سربلندى بکنند؛ عناصرى که اساس گفتگوهاى ما را تشکیل داده و این کنفرانس نیز جزئى از همین روند به شمار مى‌آید.

در آخر، اجازه مى‌خواهم حضور همه مهمانان عزیز، پروفسور مایکل بوته، پروفسور ابى‌سعب، پروفسور پول تاورنیه و نیز همکاران عزیزمان در دفتر کمیته بین‌المللى صلیب سرخ در ژنو را در این کنفرانس خوش آمد بگویم. امیدوارم این دو روز فرصت مناسبى باشد براى تبادل هر چه بیشتر افکار و عقاید سازنده بین شرکت کنندگان .

(متأسفانه از سفر قاضى تئودور مرون به ایران در آخرین لحظات ممانعت شد)؛